Biểu hiện thông tin di truyền: Phiên mã, Cắt nối RNA và Dịch mã遺伝（いでん）情報（じょうほう）とその発現（はつげん）

Kiến thức要点

• セントラルドグマthuyết trung tâm

  Nguyên lý cơ bản của sinh học hiện đại mô tả chiều truyền thông tin di truyền từ DNA phiên mã thành RNA và dịch mã thành Protein.

  DNAからRNAへの転写（てんしゃ）、およびRNAからタンパク質（しつ）への翻訳（ほんやく）という遺伝（いでん）情報（じょうほう）の流（なが）れを記述（きじゅつ）する現代（げんだい）生物（せいぶつ）学（がく）の基本（きほん）原則（げんそく）。

• 転写（てんしゃ）phiên mã

  Quá trình tổng hợp RNA từ mạch khuôn DNA nhờ enzyme RNA polymerase.

  RNAポリメラーゼによってDNA鋳型（いがた）鎖（さ）からRNAが合成（ごうせい）される過程（かてい）。

• RNAポリメラーゼRNA polymerase

  Enzyme chịu trách nhiệm tổng hợp chuỗi RNA theo chiều 5′ đến 3′ dựa trên mạch khuôn DNA.

  DNA鋳型（いがた）鎖（さ）に基（もと）づき、5′から3′の方向（ほうこう）へRNA鎖（くさり）を合成（ごうせい）する酵素（こうそ）。

• mRNA前駆（せんぐ）体（たい）tiền chất mRNA

  Phân tử RNA sơ khai được phiên mã trực tiếp từ DNA ở sinh vật nhân thực, chứa cả intron và exon trước khi cắt nối.

  真核（しんかく）生物（せいぶつ）においてDNAから直接（ちょくせつ）転写（てんしゃ）された初期（しょき）RNA分子（ぶんし）であり、スプライシング前（まえ）のイントロンとエキソンの両方（りょうほう）を含（ふく）む。

• スプライシングsự cắt nối RNA

  Quá trình biến đổi sau phiên mã ở sinh vật nhân thực: cắt bỏ các đoạn intron và nối các đoạn exon để tạo mRNA trưởng thành.

  真核（しんかく）生物（せいぶつ）における転写（てんしゃ）後（ご）修飾（しゅうしょく）過程（かてい）：イントロンを切断（せつだん）除去（じょきょ）し、エキソンを連結（れんけつ）して成熟（せいじゅく）mRNAを形成（けいせい）する。

• イントロンintron

  Đoạn nucleotide không mã hóa cho amino acid nằm trong tiền chất mRNA, bị loại bỏ trong quá trình splicing.

  アミノ酸（さん）をコードしないmRNA前駆（せんぐ）体内（たいない）の塩基（えんき）配列（はいれつ）であり、スプライシング過程（かてい）で除去（じょきょ）される。

• エキソンexon

  Đoạn nucleotide mang thông tin mã hóa amino acid, được giữ lại và nối liền với nhau trong mRNA trưởng thành.

  アミノ酸（さん）のコード情報（じょうほう）を持（も）つ塩基（えんき）配列（はいれつ）であり、成熟（せいじゅく）mRNAにおいて保持（ほじ）され連結（れんけつ）される。

• 翻訳（ほんやく）dịch mã

  Quá trình tổng hợp chuỗi polypeptide tại ribosome dựa trên trình tự mã bộ ba (codon) của mRNA.

  mRNAのトリプレットコード（コドン）配列（はいれつ）に基（もと）づき、リボソームでポリペプチド鎖（さ）が合成（ごうせい）される過程（かてい）。

• コドンcodon

  Bộ ba nucleotide trên mRNA quy định mã hóa cho một amino acid cụ thể hoặc tín hiệu kết thúc.

  特定（とくてい）のアミノ酸（さん）または停止（ていし）信号（しんごう）を規定（きてい）するmRNA上（うえ）の3塩基（えんき）配列（はいれつ）。

• アンチコドンanticodon

  Bộ ba nucleotide trên tRNA có trình tự bổ sung chính xác với codon tương ứng trên mRNA.

  mRNA上（うえ）の対応（たいおう）するコドンと正確（せいかく）に相補（そうほ）的（てき）な配列（はいれつ）をもつtRNA上（うえ）の3塩基（えんき）配列（はいれつ）。

• tRNA(転移（てんい）RNA)tRNA (RNA vận chuyển)

  Phân tử RNA làm nhiệm vụ vận chuyển amino acid đặc hiệu tới ribosome trong quá trình dịch mã.

  翻訳（ほんやく）過程（かてい）において、特定（とくてい）のアミノ酸（さん）をリボソームへと運搬（うんぱん）する役割（やくわり）を担（にな）うRNA分子（ぶんし）。

• リボソームribosome

  Bào quan nội bào đóng vai trò là nhà máy tổng hợp protein, nơi đọc codon mRNA và liên kết các amino acid.

  mRNAのコドンを読み取（よみと）りアミノ酸（さん）を結合（けつごう）させる、タンパク質（しつ）合成（ごうせい）工場（こうじょう）として機能（きのう）する細胞（さいぼう）内（ない）小器（しょうき）官（かん）。

Cách làmしくみ

1. 01
   セントラルドグマと転写（てんしゃ）の開始（かいし）

   Thuyết trung tâm và sự khởi đầu phiên mã

   Dòng thông tin di truyền được truyền từ DNA -> RNA -> Protein (Central Dogma). Enzyme RNA polymerase (RNAポリメラーゼ) bám vào vùng khởi động (プロモーター) trên mạch khuôn DNA (鋳型DNA) để tổng hợp chuỗi RNA theo nguyên tắc bổ sung (A-U, G-C).

   遺伝（いでん）情報（じょうほう）はDNA -> RNA -> タンパク質（しつ）（セントラルドグマ）の順（じゅん）に伝達（でんたつ）される。RNAポリメラーゼはDNA鋳型（いがた）鎖（さ）のプロモーターに結合（けつごう）し、相補（そうほ）性（せい）の原則（げんそく）（A-U, G-C）に従（したが）ってRNA鎖（くさり）を合成（ごうせい）する。

2. 02
   真核（しんかく）生物（せいぶつ）におけるスプライシング

   Quá trình cắt nối RNA ở sinh vật nhân thực

   Ở sinh vật nhân thực, sản phẩm phiên mã ban đầu là tiền chất mRNA (mRNA前駆体). Qua quá trình cắt nối (スプライシング), các đoạn intron (イントロン) bị loại bỏ và các đoạn exon (エキソン) được nối lại thành mRNA hoàn chỉnh.

   真核（しんかく）生物（せいぶつ）では、初期（しょき）転写（てんしゃ）産物（さんぶつ）はmRNA前駆（せんぐ）体（たい）である。スプライシングの過程（かてい）を経（へ）て、イントロンが除去（じょきょ）され、エキソンが連結（れんけつ）されて成熟（せいじゅく）mRNAが形成（けいせい）される。

3. 03
   原核（げんかく）生物（せいぶつ）と真核（しんかく）生物（せいぶつ）の転写（てんしゃ）・翻訳（ほんやく）の相違（そうい）

   Khác biệt phiên mã và dịch mã giữa sinh vật nhân sơ và nhân thực

   Sinh vật nhân sơ không có màng nhân và không chứa intron nên phiên mã và dịch mã diễn ra đồng thời. Ở sinh vật nhân thực, phiên mã và splicing xảy ra trong nhân, sau đó mRNA chui qua lỗ màng nhân (核膜孔) ra tế bào chất để dịch mã.

   原核（げんかく）生物（せいぶつ）は核膜（かくまく）を持（も）たずイントロンも含（ふく）まないため、転写（てんしゃ）と翻訳（ほんやく）が同時（どうじ）に進行（しんこう）する。真核（しんかく）生物（せいぶつ）では、転写（てんしゃ）とスプライシングが核（かく）内（ない）で行（おこな）われ、その後（あと）mRNAが核膜（かくまく）孔（こう）を通（とお）って細胞（さいぼう）質（しつ）へ出（で）て翻訳（ほんやく）される。

4. 04
   リボソームにおける翻訳（ほんやく）のしくみ

   Cơ chế dịch mã tại ribosome

   Tại ribosome (リボソーム), bộ ba mã hóa codon (コドン) trên mRNA ghép bổ sung với bộ ba đối mã anticodon (アンチコドン) trên tRNA (tRNA(転移RNA)). Các amino acid do tRNA mang tới liên kết với nhau bằng liên kết peptide (ペプチド結合) tạo nên chuỗi polypeptide (ポリペプチド鎖).

   リボソームにおいて、mRNA上（うえ）のコドンはtRNA上（うえ）のアンチコドンと相補（そうほ）的（てき）に結合（けつごう）する。tRNAが運（はこ）んできたアミノ酸（さん）どうしがペプチド結合（けつごう）によって連結（れんけつ）され、ポリペプチド鎖（さ）が形成（けいせい）される。

Công thức公式

Ví dụ例題