Bỏ qua điều hướng本文へ移動
Trí Lữ · EJU物理 · Vật lý

Tỉ điện tích của êlectron, điện tích nguyên tố và cấu trúc nguyên tử電子（でんし）の比（ひ）電荷（でんか）・電気（でんき）素（そ）量（りょう）と原子（げんし）の構造（こうぞう）

Kiến thức要点

  • 比（ひ）電荷（でんか）tỉ điện tích

    Trong bài dùng độ lớn e của điện tích electron nên $e/m>0$, xấp xỉ $1.76\times10^{11}$ C/kg. Điện tích có dấu của electron là $-e$.

    この課（か）では電子（でんし）電荷（でんか）の大（おお）きさ e を使（つか）うので $e/m>0$、約（やく） $1.76\times10^{11}$ C/kg。電子（でんし）の符号（ふごう）を含（ふく）む電荷（でんか）は $-e$ である。

  • 電気（でんき）素（そ）量（りょう）điện tích nguyên tố

    Đơn vị điện tích nhỏ nhất tồn tại độc lập trong tự nhiên, ký hiệu là e = 1.60 x 10^-19 C.

    自然（しぜん）界（かい）に独立（どくりつ）して存在（そんざい）する最小（さいしょう）の電荷（でんか）単位（たんい）であり、e = 1.60 x 10^-19 C と表（あらわ）されます。

  • ミリカンの実験（じっけん）thí nghiệm Millikan

    Thí nghiệm sử dụng các giọt dầu lơ lửng trong điện trường để xác định độ lớn của điện tích nguyên tố e.

    電場（でんじょう）中（ちゅう）で帯電（たいでん）した油滴（ゆてき）を浮遊（ふゆう）させ、電気（でんき）素（そ）量（りょう）eの大（おお）きさを確定（かくてい）した実験（じっけん）です。

  • 油滴（ゆてき）giọt dầu

    Các hạt dầu nhỏ mang điện tích tích điện bằng bội số của điện tích nguyên tố trong thí nghiệm Millikan.

    ミリカン実験（じっけん）において、電気（でんき）素（そ）量（りょう）の整数（せいすう）倍（ばい）の電荷（でんか）を帯（お）びる微小（びしょう）な油（あぶら）の粒（つぶ）です。

  • 原子（げんし）核（かく）hạt nhân nguyên tử

    Phần mang điện tích dương nằm ở tâm nguyên tử, tập trung hầu hết khối lượng của nguyên tử.

    原子（げんし）の中心（ちゅうしん）に位置（いち）し、正（せい）電荷（でんか）を帯（お）びて原子（げんし）の質量（しつりょう）の大（だい）部分（ぶぶん）が集中（しゅうちゅう）している部分（ぶぶん）です。

  • ラザフォードの実験（じっけん）thí nghiệm Rutherford

    Thí nghiệm tán xạ hạt alpha qua lá vàng mỏng khám phá ra sự tồn tại của hạt nhân nguyên tử.

    薄（うす）い金箔（きんぱく）にアルファ粒子（りゅうし）を照射（しょうしゃ）・散乱（さんらん）させ、原子（げんし）核（かく）の存在（そんざい）を発見（はっけん）した実験（じっけん）です。

Cách làmしくみ

  1. 01
    電子（でんし）の比（ひ）電荷（でんか）e/mの測定（そくてい）

    Xác định tỉ điện tích e/m của electron

    Đặt b là chiều dài bản và a là khoảng cách từ tâm bản tới màn. Thời gian trong điện trường là $b/v_0$; độ lệch tại cửa ra là $y_0=eEb^2/(2mv_0^2)$ và độ lớn hệ số góc là $\tan\theta=eEb/(mv_0^2)$. Trên màn, $l=y_0+(a-b/2)\tan\theta=abE(e/m)/v_0^2$, suy ra công thức e/m đã nêu.

    b を偏向（へんこう）板（ばん）の長（なが）さ、a を板（いた）の中心（ちゅうしん）からスクリーンまでの距離（きょり）とする。電場（でんじょう）内（ない）の時間（じかん）は $b/v_0$、出口（でぐち）での偏向（へんこう）量（りょう）は $y_0=eEb^2/(2mv_0^2)$、傾（かたむ）きの大（おお）きさは $\tan\theta=eEb/(mv_0^2)$。スクリーンでは $l=y_0+(a-b/2)\tan\theta=abE(e/m)/v_0^2$ なので、上（うえ）の比（ひ）電荷（でんか）の式（しき）を得（う）る。

  2. 02
    ミリカン実験（じっけん）における力（ちから）のつりあい

    Cân bằng lực trong thí nghiệm Millikan

    Khi giọt dầu khối lượng m mang điện tích q lơ lửng trong điện trường E, trọng lực mg cân bằng với lực điện qE: mg = qE.

    質量（しつりょう）m、電荷（でんか）qの油滴（ゆてき）が電場（でんじょう）E中（なか）で静止（せいし）するとき、重力（じゅうりょく）mgと静電（せいでん）気力（きりょく）qEが抗（こう）し合（あ）い mg = qE が成立（せいりつ）します。

  3. 03
    ラザフォードによる原子（げんし）核（かく）の発見（はっけん）

    Khám phá hạt nhân nguyên tử của Rutherford

    Sự tán xạ góc lớn của hạt alpha chứng tỏ điện tích dương và khối lượng của nguyên tử tập trung ở một vùng rất nhỏ gọi là hạt nhân nguyên tử.

    アルファ粒子（りゅうし）の広角（こうかく）散乱（さんらん）により、原子（げんし）の正（せい）電荷（でんか）と質量（しつりょう）が極（きわ）めて狭（せま）い領域（りょういき）である原子（げんし）核（かく）に集中（しゅうちゅう）していることが判明（はんめい）しました。

Công thức公式

Electron deflection geometry: a, b, lb is plate length, a is distance from plate centre to screen, l is screen deflection PQ. Electron path bends opposite the electric field.v₀E+−PQbal
b là chiều dài bản; a đo từ tâm bản đến màn; l là độ lệch PQ. Electron lệch ngược chiều điện trường E. Sơ đồ không theo tỉ lệ.b は偏向（へんこう）板（ばん）の長（なが）さ、a は板（いた）の中心（ちゅうしん）からスクリーンまでの距離（きょり）、l は偏向（へんこう）量（りょう） PQ。電子（でんし）は電場（でんじょう） E と逆向（ぎゃくむ）きに曲（ま）がる。模式（もしき）図（ず）であり縮尺（しゅくしゃく）は一定（いってい）ではない。
\frac{e}{m} = \frac{l v_0^2}{a b E}

Độ lệch trên màn là l; b là chiều dài bản làm lệch; a là khoảng cách từ tâm bản đến màn, với $a\ge b/2$. Chùm electron vào ngang với tốc độ $v_0$, điện trường đều có độ lớn E và vuông góc chùm ban đầu. Ký hiệu e là độ lớn điện tích electron. Công thức dùng độ lệch l, không phải b.

スクリーン上（じょう）のずれを l、偏向（へんこう）板（ばん）の長（なが）さを b、偏向（へんこう）板（ばん）の中心（ちゅうしん）からスクリーンまでの距離（きょり）を a とし、$a\ge b/2$。電子（でんし）は初（はつ）速度（そくど） $v_0$ で水平（すいへい）に入（はい）り、大（おお）きさ E の電場（でんじょう）は初（はつ）速度（そくど）に垂直（すいちょく）。e は電子（でんし）電荷（でんか）の大（おお）きさを表（あらわ）す。偏向（へんこう）量（りょう）は b ではなく l である。

\frac{e}{m} = 1.76 \times 10^{11} \text{C/kg}

Giá trị thực nghiệm của tỉ điện tích electron e/m.

電子（でんし）の比（ひ）電荷（でんか）e/mの実（じつ）測定（そくてい）数値（すうち）を示（しめ）します。

mg = qE

Mô hình giọt dầu đứng yên, bỏ qua lực đẩy của không khí: mg là độ lớn trọng lực, q là độ lớn điện tích; chiều điện trường được chọn để lực điện hướng lên.

静止（せいし）した油滴（ゆてき）で空気（くうき）の浮力（ふりょく）を無視（むし）するモデル。mg は重力（じゅうりょく）、q は電荷（でんか）の大（おお）きさであり、電気（でんき）力（りょく）が上向（うわむ）きになる向（む）きに電場（でんじょう）を設定（せってい）する。

e = 1.60 \times 10^{-19} \text{C}

Độ lớn điện tích nguyên tố e đo được từ thí nghiệm Millikan.

ミリカン実験（じっけん）により測定（そくてい）された電気（でんき）素（そ）量（りょう）eの基本（きほん）定数（ていすう）値（ち）です。

Ví dụ例題

Trong mô hình Millikan đơn giản, bỏ qua lực đẩy của không khí. Giọt dầu khối lượng m, độ lớn điện tích q, đứng yên giữa hai bản ngang; điện trường có độ lớn E và tạo lực điện hướng lên.

空気（くうき）の浮力（ふりょく）を無視（むし）した単純（たんじゅん）化（か）したMillikanのモデルを考（かんが）える。質量（しつりょう） m、電荷（でんか）の大（おお）きさ q の油滴（ゆてき）が水平（すいへい）な2枚（ばい）の板の間（いたのま）で静止（せいし）し、大（おお）きさ E の電場（でんじょう）から上向（うわむ）きの電気（でんき）力（りょく）を受（う）ける。

  1. Viết phương trình cân bằng lực tác dụng lên giọt dầu: mg = qE.油滴（ゆてき）にはたらく力（ちから）のつりあい式（しき） mg = qE を立（た）てます。
  2. Rút ra biểu thức tính điện tích của giọt dầu: q = (mg) / E.油滴（ゆてき）の電荷（でんか）を表（あらわ）す式（しき） q = (mg) / E を導出（どうしゅつ）します。
Điện tích của giọt dầu là q = (mg) / E và là một bội số nguyên của điện tích nguyên tố e.油滴（ゆてき）の電荷（でんか）は q = (mg) / E であり、電気（でんき）素（そ）量（りょう）eの整数（せいすう）倍（ばい）となります。

3 câu kiểm tra確認（かくにん）問題（もんだい） 3問（もん）

Đã trả lời 0 / 3

1. Thí nghiệm nào sau đây được sử dụng để xác định trực tiếp giá trị của điện tích nguyên tố e?電気（でんき）素（そ）量（りょう）eの値（あたい）を直接（ちょくせつ）確定（かくてい）するために用（もち）いられた実験（じっけん）はどれか。

2. Trong mô hình Millikan bỏ qua lực đẩy không khí, giọt dầu khối lượng m đứng yên; q là độ lớn điện tích và lực điện hướng lên. Biểu thức cân bằng lực nào đúng?空気（くうき）の浮力（ふりょく）を無視（むし）したMillikanのモデルで、質量（しつりょう） m の油滴（ゆてき）が静止（せいし）している。q は電荷（でんか）の大（おお）きさで電気（でんき）力（りょく）は上向（うわむ）き。このとき力（ちから）のつりあいを表（あらわ）す式（しき）はどれか。

3. Giá trị tỉ điện tích e/m của electron xấp xỉ bằng bao nhiêu?電子（でんし）の比（ひ）電荷（でんか）e/mの近似（きんじ）値（ち）として正（ただ）しいものはどれか。

Nội dung Trí Lữ viết mới theo JASSO 2026 · nguồn sách riêng tư không được tái xuất bảnJASSO 2026に沿（そ）ったTrí Lữの新規（しんき）教材（きょうざい） · 非（ひ）公開（こうかい）書籍（しょせき）資料（しりょう）は転載（てんさい）していません

設定 · Cài đặt

Ngôn ngữ và nguồn言語（げんご）と出典（しゅってん）

Chọn ngôn ngữ giảng. Câu hỏi, lời giải và tiến độ giữ nguyên khi chuyển.学習（がくしゅう）言語（げんご）を選（えら）べます。切り替（きりか）えても解答（かいとう）と進捗（しんちょく）は保持（ほじ）されます。

Furigana tiếng Nhậtふりがな表示（ひょうじ）

JASSO 2026: PHY.V.1.1 · PHY.V.2.1. Bài Trí Lữ được viết mới sau khi đối chiếu 1 phân đoạn nguồn riêng tư. Scan, văn bản, câu hỏi và đáp án sách không được xuất bản.JASSO 2026：PHY.V.1.1 · PHY.V.2.1。非（ひ）公開（こうかい）資料（しりょう）1区分（くぶん）を照合（しょうごう）してTrí Lữが新規（しんき）執筆（しっぴつ）しました。書籍（しょせき）の画像（がぞう）・本文（ほんぶん）・問題（もんだい）・解答（かいとう）は公開（こうかい）していません。

Thuật ngữ và giải thích thêm用語・補足
Mục tiêu · 目標

Sau bài nàyこの課（か）の目標（もくひょう）

  1. Hiểu phương pháp xác định tỉ điện tích e/m và thí nghiệm giọt dầu Millikan.比（ひ）電荷（でんか）e/mの測定（そくてい）方法（ほうほう）とミリカン油滴（ゆてき）実験（じっけん）を理解（りかい）する。
  2. Nắm vững kết quả thí nghiệm Rutherford về sự tồn tại của hạt nhân nguyên tử.原子（げんし）核（かく）の存在（そんざい）を証明（しょうめい）したラザフォード散乱（さんらん）実験（じっけん）の結果（けっか）を把握（はあく）する。
Trực giác · イメージ

Đo đạc các đặc tính cơ bản của electron電子（でんし）の基本（きほん）特性（とくせい）の計測（けいそく）に関（かん）する直感（ちょっかん）

Việc làm lệch chùm electron trong điện trường và từ trường giúp xác định tỉ số e/m. Thí nghiệm Millikan làm cân bằng giọt dầu mang điện trong điện trường để đo trực tiếp điện tích nguyên tố e.

電場（でんじょう）や磁場（じば）中（ちゅう）での電子（でんし）線（せん）の偏向（へんこう）から比（ひ）電荷（でんか）e/mが定（さだ）まります。ミリカンの実験（じっけん）では帯電（たいでん）油滴（ゆてき）のつりあいから電気（でんき）素（そ）量（りょう）eを直接（ちょくせつ）測定（そくてい）しました。

Bẫy · 注意

Sửa sai trước khi thiよくある誤解（ごかい）

Cho rằng điện tích của các giọt dầu trong thí nghiệm Millikan có thể nhận giá trị liên tục bất kỳ.ミリカン実験（じっけん）の油滴（ゆてき）の電荷（でんか）が任意（にんい）の連続（れんぞく）値（ち）を取（と）りうると考（かんが）えること。

Sửa cách hiểu正（ただ）しい理解（りかい）Điện tích của giọt dầu luôn là gián đoạn và là bội số nguyên của điện tích nguyên tố e.油滴（ゆてき）の電荷（でんか）は常（つね）に不（ふ）連続（れんぞく）であり、電気（でんき）素（そ）量（りょう）eの整数（せいすう）倍（ばい）の値（あたい）のみを取（と）ります。

Nhầm lẫn rằng thí nghiệm Rutherford chứng minh electron nằm ở tâm nguyên tử.ラザフォードの実験（じっけん）が電子（でんし）が原子（げんし）の中心（ちゅうしん）に存在（そんざい）することを証明（しょうめい）したと誤解（ごかい）すること。

Sửa cách hiểu正（ただ）しい理解（りかい）Thí nghiệm Rutherford chứng minh rằng hạt nhân mang điện tích dương nằm ở tâm nguyên tử.ラザフォードの実験（じっけん）は、正（せい）電荷（でんか）を帯（お）びた原子（げんし）核（かく）が原子（げんし）の中心（ちゅうしん）に存在（そんざい）することを証明（しょうめい）しました。

Ghi nhớ · まとめ

Ba điều mang theo三（みっ）つの要点（ようてん）

  • Tỉ điện tích của electron e/m có giá trị xấp xỉ 1.76 x 10^11 C/kg.電子（でんし）の比（ひ）電荷（でんか）e/mの測定（そくてい）値（ち）は 1.76 x 10^11 C/kg です。
  • Trong mô hình cân bằng giọt dầu, đo $q=mg/E$ cho nhiều giọt; các giá trị q là bội của điện tích nguyên tố e, xấp xỉ $1.60\times10^{-19}$ C.油滴（ゆてき）のつりあいのモデルで多数（たすう）の滴（しずく）について $q=mg/E$ を測（はか）る。q は電気（でんき）素（そ）量（りょう） e の整数（せいすう）倍（ばい）となり、e は約（やく） $1.60\times10^{-19}$ C。
  • Thí nghiệm Rutherford chứng minh hầu hết khối lượng và điện tích dương nguyên tử tập trung tại hạt nhân.ラザフォード散乱（さんらん）実験（じっけん）により、原子（げんし）の正（せい）電荷（でんか）と質量（しつりょう）の集中（しゅうちゅう）する原子（げんし）核（かく）が発見（はっけん）されました。
EJU 2026 · PHY.V.1.1 · PHY.V.2.1

Tỉ số e/m cùng độ lớn điện tích e cho phép xác định khối lượng electron. Thí nghiệm giọt dầu nghiên cứu điện tích; thí nghiệm tán xạ alpha cung cấp bằng chứng về hạt nhân nguyên tử.

比（ひ）電荷（でんか） e/m と電荷（でんか）の大（おお）きさ e から電子（でんし）の質量（しつりょう）を決（き）められる。油滴（ゆてき）実験（じっけん）は電荷（でんか）を調（しら）べ、アルファ粒子（りゅうし）散乱（さんらん）実験（じっけん）は原子（げんし）核（かく）についての証拠（しょうこ）を与（あた）える。

電子（でんし）の比（ひ）電荷（でんか）・電気（でんき）素（そ）量（りょう）と原子（げんし）の構造（こうぞう）
比電荷電気素量ミリカンの実験油滴