Tính chất thấu kính và ảnhレンズの性質（せいしつ）と像（ぞう）

Kiến thức要点

• 光軸（こうじく）trục chính

  Trục chính là đường thẳng đi qua tâm của thấu kính và vuông góc với bề mặt thấu kính.

  光軸（こうじく）とは、レンズの中心（ちゅうしん）を通（とお）りレンズ面（めん）に垂直（すいちょく）な直線（ちょくせん）のことです。

• 凸（とつ）レンズthấu kính hội tụ

  Thấu kính hội tụ có phần giữa dày hơn phần rìa, làm chùm sáng song song hội tụ tại tiêu điểm.

  凸（とつ）レンズとは、中央（ちゅうおう）部（ぶ）が周辺（しゅうへん）部（ぶ）より厚（あつ）く、平行（へいこう）光線（こうせん）を集光（しゅうこう）させるレンズです。

• 凹（おう）レンズthấu kính phân kỳ

  Thấu kính phân kỳ có phần giữa mỏng hơn phần rìa, làm chùm sáng song song loè rộng ra.

  凹（おう）レンズとは、中央（ちゅうおう）部（ぶ）が周辺（しゅうへん）部（ぶ）より薄（うす）く、平行（へいこう）光線（こうせん）を発散（はっさん）させるレンズです。

• 焦点（しょうてん）tiêu điểm

  Tiêu điểm là điểm trên trục chính nơi các tia tới song song hội tụ sau khúc xạ, hoặc nơi các đường kéo dài ngược của tia ló phân kỳ gặp nhau.

  焦点（しょうてん）は、平行（へいこう）な入射（にゅうしゃ）光（こう）が屈折（くっせつ）後（ご）に集（あつ）まる点（てん）、または発散（はっさん）する出（で）射光（しゃこう）を逆向（ぎゃくむ）きに延長（えんちょう）した線（せん）が交（まじ）わる光軸（こうじく）上（じょう）の点（てん）である。

• 焦点（しょうてん）距離（きょり）tiêu cự

  Theo quy ước dấu trong bài, $f>0$ cho thấu kính hội tụ và $f<0$ cho thấu kính phân kỳ; khoảng cách hình học tới tiêu điểm là $|f|$.

  この課（か）の符号（ふごう）規約（きやく）では凸（とつ）レンズは $f>0$、凹（おう）レンズは $f<0$ とする。焦点（しょうてん）までの幾何（きか）学（がく）的（てき）な距離（きょり）は $|f|$ である。

• 実像（じつぞう）ảnh thật

  Ảnh thật là ảnh được tạo bởi sự cắt nhau thực sự của các tia sáng khúc xạ và có thể hứng được trên màn.

  実像（じつぞう）とは、屈折（くっせつ）光線（こうせん）が実際（じっさい）に交差（こうさ）して形成（けいせい）され、スクリーン上（じょう）に投影（とうえい）できる像（ぞう）のことです。

Cách làmしくみ

1. 01
   特徴（とくちょう）的（てき）な光線（こうせん）の作図（さくず）

   Dựng các tia sáng đặc biệt

   Với thấu kính hội tụ, tia tới song song ló qua tiêu điểm; với thấu kính phân kỳ, đường kéo dài ngược của tia ló đi qua tiêu điểm phía vật. Tia qua quang tâm của thấu kính mỏng truyền thẳng.

   凸（とつ）レンズでは平行（へいこう）な入射（にゅうしゃ）光（こう）は焦点（しょうてん）を通（とお）り、凹（おう）レンズでは出（で）射光（しゃこう）の逆向（ぎゃくむ）きの延長（えんちょう）が物体（ぶったい）側（がわ）の焦点（しょうてん）を通（とお）る。薄（うす）いレンズの中心（ちゅうしん）を通（とお）る光（ひかり）は直進（ちょくしん）する。

2. 02
   凸（とつ）レンズ（実像（じつぞう））の公式（こうしき）の立（りっ）式（しき）

   Lập công thức thấu kính hội tụ ảnh thật

   Khi vật đặt ở khoảng cách a > f, ảnh thật xuất hiện ở b > 0 thỏa mãn 1/a + 1/b = 1/f.

   a > f の位置（いち）に物体（ぶったい）を置（お）くと b > 0 に実像（じつぞう）が形成（けいせい）され、1/a + 1/b = 1/f が成立（せいりつ）します。

3. 03
   倍率（ばいりつ）の計算（けいさん）

   Tính độ phóng đại của ảnh

   Tính $m=b/a$ theo quy ước đang dùng. Độ lớn tỉ lệ kích thước là $|m|=|b|/a$; dựng tia để xác định ảnh cùng chiều hay ngược chiều.

   この規約（きやく）で $m=b/a$ を計算（けいさん）する。大（おお）きさの比（ひ）は $|m|=|b|/a$ とし、正立（せいりつ）か倒立（とうりつ）かは光線（こうせん）図（ず）から判断（はんだん）する。

4. 04
   凹（おう）レンズの公式（こうしき）の適用（てきよう）

   Xét trường hợp thấu kính phân kỳ

   Với vật thật trước thấu kính phân kỳ, dùng công thức chung $1/a+1/b=1/f$ với $a>0,f<0$, suy ra $b<0$. Ví dụ $a=30$ cm, $f=-10$ cm: $1/b=-1/10-1/30=-2/15$, nên $b=-7.5$ cm và $|m|=0.25$.

   実（じつ）物体（ぶったい）と凹（おう）レンズでは共通（きょうつう）式（しき） $1/a+1/b=1/f$ に $a>0,f<0$ を代入（だいにゅう）すると $b<0$。例（たと）えば $a=30$ cm、$f=-10$ cm なら $1/b=-1/10-1/30=-2/15$、したがって $b=-7.5$ cm、$|m|=0.25$。

Công thức公式

Ví dụ例題