Bỏ qua điều hướng本文へ移動
Trí Lữ · EJU化学 · Hóa học

Đơn chất nguyên tố chuyển tiếp遷移（せんい）元素（げんそ）の単体（たんたい）

Kiến thức要点

  • 赤鉄鉱（せきてっこう）Quặng hematit

    Quặng sắt chính chứa Fe2O3, nguyên liệu chính cho sản xuất gang thép.

    Fe2O3を主（しゅ）成分（せいぶん）とする製鉄（せいてつ）の主要（しゅよう）な鉄鉱（てっこう）石（せき）。

  • 不（ふ）動態（どうたい）Trạng thái thụ động

    Trạng thái kim loại bị bao phủ lớp oxit cực mỏng bền vững ngăn phản ứng tiếp với axit đặc nguội.

    濃（のう）硝酸（しょうさん）などにより極薄（ごくうす）の酸化（さんか）皮膜（ひまく）が作（つく）られ、酸（さん）への溶解（ようかい）が停止（ていし）する状態（じょうたい）。

  • 赤（あか）さびGỉ đỏ

    Chất sắt(III) oxit ngậm nước Fe2O3.xH2O xốp màu đỏ nâu sinh ra do ăn mòn.

    鉄（てつ）の腐食（ふしょく）により生（しょう）じる赤褐（せきかつ）色（しょく）のFe2O3・xH2O。

  • 黒（くろ）さびGỉ đen

    Lớp oxit sắt từ Fe3O4 màu đen bền bỉ bảo vệ bề mặt sắt khỏi bị ăn mòn.

    鉄（てつ）表面（ひょうめん）に形成（けいせい）される緻密（ちみつ）で保護（ほご）性（せい）の高（たか）い黒色（くろいろ）のFe3O4皮膜（ひまく）。

  • 粗銅（そどう）Đồng thô

    Đồng thu được từ quá trình luyện quặng, còn chứa tạp chất (khoảng 99% Cu).

    製錬（せいれん）により得（え）られた不純（ふじゅん）物（ぶつ）を含（ふく）む純度（じゅんど）約（やく）99%の銅（どう）。

  • 電解（でんかい）精錬（せいれん）Tinh chế bằng điện phân

    Phương pháp dùng dòng điện để kết tủa đồng tinh khiết (99.99%) từ đồng thô làm anốt.

    粗銅（そどう）を陽極（ようきょく）として電解（でんかい）し、陰極（いんきょく）に高（こう）純度（じゅんど）銅（どう）を析出（せきしゅつ）させる精錬（せいれん）法（ほう）。

Cách làmしくみ

  1. 01
    赤鉄鉱（せきてっこう）の還元（かんげん）反応（はんのう）

    Khử quặng hematit trong lò cao

    Khí CO khử Fe2O3 trong quặng hematit ở nhiệt độ cao theo phản ứng Fe2O3 + 3CO -> 2Fe + 3CO2 tạo sắt kim loại.

    高炉（こうろ）内（ない）でCOが赤鉄鉱（せきてっこう）Fe2O3を還元（かんげん）し、Fe2O3 + 3CO -> 2Fe + 3CO2に従（したが）い単体（たんたい）鉄（てつ）を生成（せいせい）します。

  2. 02
    鉄（てつ）の酸（さん）および水蒸気（すいじょうき）との反応（はんのう）

    Phản ứng của sắt với axit loãng và hơi nước

    Sắt tác dụng với axit HCl Fe + 2HCl -> FeCl2 + H2 hoặc axit H2SO4 loãng Fe + H2SO4 -> FeSO4 + H2. Khi gặp hơi nước nóng đỏ tạo gỉ đen 3Fe + 4H2O -> Fe3O4 + 4H2.

    鉄（てつ）は稀（き）酸（さん）と反応（はんのう）してFe(II)塩（しお）と水素（すいそ）を生（しょう）じ、高温（こうおん）水蒸気（すいじょうき）と反応（はんのう）して黒（くろ）さびFe3O4を生成（せいせい）します。

  3. 03
    不（ふ）動態（どうたい）化（か）の原理（げんり）理解（りかい）

    Tìm hiểu hiện tượng thụ động hóa

    Khi ngâm sắt vào axit HNO3 hoặc H2SO4 đặc nguội, bề mặt tạo màng oxit thụ động hóa khiến sắt không tiếp tục bị hòa tan.

    濃（のう）硝酸（しょうさん）などの酸化（さんか）性（せい）強酸（きょうさん）に鉄（てつ）を浸（ひた）すと、表面（ひょうめん）が不（ふ）動態（どうたい）化（か）してそれ以上（いじょう）の溶解（ようかい）が停止（ていし）します。

Công thức公式

Fe2O3 + 3CO -> 2Fe + 3CO2

Phản ứng khử sắt(III) oxit trong quặng hematit bằng khí CO.

COガスにより赤鉄鉱（せきてっこう）Fe2O3が還元（かんげん）されて鉄（てつ）が生（しょう）じる式（しき）。

Fe + 2HCl -> FeCl2 + H2

Sắt tác dụng với axit clohydric loãng tạo sắt(II) clorua và H2.

鉄（てつ）が塩酸（えんさん）に溶（と）けて塩化（えんか）鉄（てつ）(II)と水素（すいそ）を発生（はっせい）する式（しき）。

Fe + H2SO4 -> FeSO4 + H2

Sắt tác dụng với axit sunfuric loãng tạo sắt(II) sunfat và H2.

鉄（てつ）が稀（き）硫酸（りゅうさん）に溶（と）けて硫酸（りゅうさん）鉄（てつ）(II)と水素（すいそ）を発生（はっせい）する式（しき）。

3Fe + 4H2O -> Fe3O4 + 4H2

Sắt tác dụng với hơi nước ở nhiệt độ cao tạo oxit sắt từ (gỉ đen).

高温（こうおん）下（か）で鉄（てつ）が水蒸気（すいじょうき）と反応（はんのう）し四（よん）酸化（さんか）三（さん）鉄（てつ）（黒（くろ）さび）と水素（すいそ）を生（しょう）じる式（しき）。

Ví dụ例題

Cho sắt tác dụng với hơi nước ở nhiệt độ cao. Viết phương trình phản ứng hóa học tạo gỉ đen.

高温（こうおん）の鉄（てつ）に水蒸気（すいじょうき）を反応（はんのう）させました。黒（くろ）さびが生成（せいせい）する化学（かがく）反応（はんのう）式（しき）を示（しめ）しなさい。

  1. Sắt phản ứng với H2O ở nhiệt độ cao tạo oxit sắt từ Fe3O4 và khí H2.高温（こうおん）下（か）で鉄（てつ）は水蒸気（すいじょうき）と反応（はんのう）して四（よん）酸化（さんか）三（さん）鉄（てつ）Fe3O4と水素（すいそ）を生成（せいせい）します。
  2. Viết phương trình hóa học cân bằng: 3Fe + 4H2O -> Fe3O4 + 4H2.反応（はんのう）式（しき）：3Fe + 4H2O -> Fe3O4 + 4H2を記述（きじゅつ）します。
Sản phẩm rắn thu được là gỉ đen Fe3O4.黒（くろ）さびであるFe3O4が生成（せいせい）します。

3 câu kiểm tra確認（かくにん）問題（もんだい） 3問（もん）

Đã trả lời 0 / 3

1. Phản ứng khử quặng hematit bằng khí CO trong lò cao được mô tả bằng phương trình nào?高炉（こうろ）で赤鉄鉱（せきてっこう）をCO還元（かんげん）する反応（はんのう）式（しき）はどれですか。

2. Phương pháp tinh chế đồng thu được đồng có độ tinh khiết cao 99.99% gọi là gì?純度（じゅんど）99.99%の高（こう）純度（じゅんど）銅（どう）を得（え）る精錬（せいれん）法（ほう）はどれですか。

3. Phản ứng của sắt với hơi nước ở nhiệt độ cao sinh ra gỉ đen Fe3O4 là phương trình nào?高温（こうおん）下（か）で鉄（てつ）が水蒸気（すいじょうき）と反応（はんのう）して黒（くろ）さびFe3O4を生（しょう）じる反応（はんのう）式（しき）はどれですか。

Nội dung Trí Lữ viết mới theo JASSO 2026 · nguồn sách riêng tư không được tái xuất bảnJASSO 2026に沿（そ）ったTrí Lữの新規（しんき）教材（きょうざい） · 非（ひ）公開（こうかい）書籍（しょせき）資料（しりょう）は転載（てんさい）していません

設定 · Cài đặt

Ngôn ngữ và nguồn言語（げんご）と出典（しゅってん）

Chọn ngôn ngữ giảng. Câu hỏi, lời giải và tiến độ giữ nguyên khi chuyển.学習（がくしゅう）言語（げんご）を選（えら）べます。切り替（きりか）えても解答（かいとう）と進捗（しんちょく）は保持（ほじ）されます。

Furigana tiếng Nhậtふりがな表示（ひょうじ）

JASSO 2026: CHEM.III.1.2. Bài Trí Lữ được viết mới sau khi đối chiếu 1 phân đoạn nguồn riêng tư. Scan, văn bản, câu hỏi và đáp án sách không được xuất bản.JASSO 2026：CHEM.III.1.2。非（ひ）公開（こうかい）資料（しりょう）1区分（くぶん）を照合（しょうごう）してTrí Lữが新規（しんき）執筆（しっぴつ）しました。書籍（しょせき）の画像（がぞう）・本文（ほんぶん）・問題（もんだい）・解答（かいとう）は公開（こうかい）していません。

Thuật ngữ và giải thích thêm用語・補足
Mục tiêu · 目標

Sau bài nàyこの課（か）の目標（もくひょう）

  1. Nắm vững quá trình luyện sắt từ quặng hematit và hiện tượng thụ động hóa của sắt.赤鉄鉱（せきてっこう）からの製鉄（せいてつ）工程（こうてい）および鉄（てつ）の不（ふ）動態（どうたい）現象（げんしょう）を理解（りかい）する。
  2. Phân biệt gỉ đỏ, gỉ đen và quá trình tinh chế đồng thô bằng điện phân.赤（あか）さび、黒（くろ）さびの違（ちが）いおよび粗銅（そどう）の電解（でんかい）精錬（せいれん）プロセスをマスターする。
Trực giác · イメージ

Khử quặng sắt và tinh chế đồng tinh khiết鉄鉱（てっこう）石（せき）の還元（かんげん）と銅（どう）の高（こう）純度（じゅんど）精錬（せいれん）

Khí CO khử quặng hematit trong lò cao thành sắt kim loại, còn đồng thô được làm tan anốt và kết tủa cực catốt thành đồng tinh khiết.

高炉（こうろ）でCOが赤鉄鉱（せきてっこう）を還元（かんげん）して鉄（てつ）を得（え）、不純（ふじゅん）な粗銅（そどう）は陰極（いんきょく）で高（こう）純度（じゅんど）の電解（でんかい）銅（どう）として析出（せきしゅつ）させます。

Bẫy · 注意

Sửa sai trước khi thiよくある誤解（ごかい）

Nghĩ rằng sắt tác dụng với axit loãng HCl hay H2SO4 sẽ sinh ra muối sắt(III).鉄（てつ）が稀（き）塩酸（えんさん）や稀（き）硫酸（りゅうさん）と反応（はんのう）してFe(III)塩（しお）になると誤解（ごかい）すること。

Sửa cách hiểu正（ただ）しい理解（りかい）Sắt tác dụng với axit loãng không có tính oxy hóa mạnh chỉ tạo ra muối sắt(II) Fe2+.非（ひ）酸化（さんか）性（せい）の稀（き）酸（さん）との反応（はんのう）ではFe(II)塩（しお）（Fe2+）が生成（せいせい）します。

Cho rằng gỉ đỏ Fe2O3 bảo vệ sắt tốt hơn gỉ đen Fe3O4.赤（あか）さびが黒（くろ）さびよりも鉄（てつ）の保護（ほご）に適（てき）していると考（かんが）えること。

Sửa cách hiểu正（ただ）しい理解（りかい）Gỉ đỏ xốp và làm sắt bị ăn mòn sâu, trong khi gỉ đen mịn và che phủ bảo vệ sắt.赤（あか）さびは多孔（たこう）質（しつ）で保護（ほご）膜（まく）になりにくく、はがれると新（あたら）しい鉄（てつ）が露出（ろしゅつ）して腐食（ふしょく）が進（すす）みます。これに対（たい）して、緻密（ちみつ）な黒（くろ）さび皮膜（ひまく）は鉄（てつ）を保護（ほご）します。

Ghi nhớ · まとめ

Ba điều mang theo三（みっ）つの要点（ようてん）

  • Sắt luyện từ quặng hematit qua phản ứng khử với khí CO ở nhiệt độ cao.鉄（てつ）は赤鉄鉱（せきてっこう）からCOによる高温（こうおん）還元（かんげん）で製造（せいぞう）されます。
  • Sắt tác dụng với H2O ở nhiệt độ cao tạo gỉ đen Fe3O4 và bị thụ động hóa trong HNO3 đặc nguội.鉄（てつ）は高温（こうおん）水蒸気（すいじょうき）で黒（くろ）さびFe3O4となり、濃（のう）硝酸（しょうさん）中（ちゅう）で不（ふ）動態（どうたい）化（か）します。
  • Đồng thô chứa tạp chất được làm tinh khiết bằng phương pháp tinh chế bằng điện phân.粗銅（そどう）は電解（でんかい）精錬（せいれん）により高（こう）純度（じゅんど）な電解（でんかい）銅（どう）として精錬（せいれん）されます。
EJU 2026 · CHEM.III.1.2

Sắt và đồng là các đơn chất kim loại chuyển tiếp tiêu biểu. Sắt luyện từ quặng hematit có thể bị thụ động hóa trong axit đặc nguội, tạo nên gỉ đỏ Fe2O3 hoặc gỉ đen Fe3O4, đồng thô được tinh chế bằng điện phân.

鉄（てつ）と銅（どう）は代表（だいひょう）的（てき）な遷移（せんい）元素（げんそ）の単体（たんたい）です。赤鉄鉱（せきてっこう）から還元（かんげん）される鉄（てつ）は濃（のう）硝酸（しょうさん）などで不（ふ）動態（どうたい）となり、赤（あか）さびや黒（くろ）さびを形成（けいせい）します。粗銅（そどう）は電解（でんかい）精錬（せいれん）により高（こう）純度（じゅんど）化（か）されます。

遷移（せんい）元素（げんそ）の単体（たんたい）
赤鉄鉱不動態赤さび黒さび