Sự thay đổi tổ hợp gen trong sinh sản hữu tính遺伝（いでん）子（し）の組合（くみあわ）せの変化（へんか）

Kiến thức要点

• 減数（げんすう）分裂（ぶんれつ）Giảm phân

  Quá trình phân bào đặc biệt ở cơ thể lưỡng bội (2n) tạo ra các giao tử đơn bội (n), giảm một nửa số lượng nhiễm sắc thể.

  複相（ふくそう）（2n）の個体（こたい）において単相（たんそう）（n）の配偶（はいぐう）子（し）を形成（けいせい）し、染色（せんしょく）体（たい）数（すう）を半分（はんぶん）に減（へ）らす特別（とくべつ）な細胞（さいぼう）分裂（ぶんれつ）過程（かてい）。

• 受精（じゅせい）Thụ tinh

  Sự kết hợp giữa giao tử đực (tinh trùng) và giao tử cái (trứng) để khôi phục bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n) ở hợp tử.

  雄性（ゆうせい）配偶（はいぐう）子（し）（精子（せいし））と雌性（しせい）配偶（はいぐう）子（し）（卵（たまご））が合体（がったい）し、接合（せつごう）子（し）において複相（ふくそう）（2n）の染色（せんしょく）体（たい）数（すう）を回復（かいふく）する過程（かてい）。

• 相同（そうどう）染色（せんしょく）体（たい）Nhiễm sắc thể tương đồng

  Cặp nhiễm sắc thể giống nhau về hình thái và kích thước, một có nguồn gốc từ bố và một từ mẹ.

  形態（けいたい）と大（おお）きさが同（おな）じ染色（せんしょく）体（たい）のペアであり、一方（いっぽう）は父親（ちちおや）由来（ゆらい）、他方（たほう）は母親（ははおや）由来（ゆらい）である。

• 連鎖（れんさ）Liên kết gen

  Hiện tượng các gen nằm trên cùng một nhiễm sắc thể cùng phân liệt và di truyền chung với nhau.

  同一（どういつ）染色（せんしょく）体（たい）上（うえ）にある遺伝（いでん）子（し）が行動（こうどう）を共（とも）にし、一緒（いっしょ）に分配（ぶんぱい）・遺伝（いでん）する現象（げんしょう）。

• 乗換（のりか）えBắt chéo

  Sự trao đổi các đoạn nhiễm sắc thể tương ứng giữa các crômatit khác nguồn gốc trong cặp nhiễm sắc thể kép ở kỳ đầu giảm phân I.

  減数（げんすう）第（だい）一（いち）分裂（ぶんれつ）前期（ぜんき）において、二（に）価（か）染色（せんしょく）体（たい）を形成（けいせい）する非（ひ）姉妹（しまい）染色（せんしょく）分体（ぶんたい）間（かん）で対応（たいおう）する染色（せんしょく）体（たい）断片（だんぺん）が交換（こうかん）される現象（げんしょう）。

• 組換（くみか）えTái tổ hợp gen

  Sự tạo thành tổ hợp gen mới khác với thế hệ bố mẹ do kết quả của sự bắt chéo nhiễm sắc thể.

  染色（せんしょく）体（たい）の乗換（のりか）えの結果（けっか）として、親（おや）世代（せだい）とは異（こと）なる新（あら）たな遺伝（いでん）子（し）組み合（くみあわ）せが形成（けいせい）されること。

• 組換（くみか）え価（あたい）Tần số hoán vị gen (Tần số tái tổ hợp)

  Tỷ lệ phần trăm các giao tử mang gen tái tổ hợp được tạo ra so với tổng số giao tử hình thành.

  形成（けいせい）された全（ぜん）配偶（はいぐう）子（し）のうち、組換（くみか）え型（がた）の遺伝（いでん）子（し）を持（も）つ配偶（はいぐう）子（し）が占（し）める割合（わりあい）（パーセンテージ）。

• 染色（せんしょく）体（たい）地図（ちず）Bản đồ nhiễm sắc thể

  Sơ đồ thể hiện vị trí tương đối và khoảng cách giữa các gen trên cùng một nhiễm sắc thể dựa vào tần số tái tổ hợp.

  組換（くみか）え価（あたい）に基（もと）づいて、同一（どういつ）染色（せんしょく）体（たい）上（じょう）の遺伝（いでん）子（し）の相対（そうたい）的（てき）位置（いち）と距離（きょり）を示（しめ）した図解（ずかい）。

Cách làmしくみ

1. 01
   減数（げんすう）分裂（ぶんれつ）による染色（せんしょく）体（たい）の分配（ぶんぱい）

   Sự phân chia nhiễm sắc thể qua giảm phân

   Trong giảm phân I, các nhiễm sắc thể tương đồng tiếp hợp tạo thành nhiễm sắc thể kép (二価染色体) rồi phân liệt về 2 cực. Nếu các gen nằm trên các nhiễm sắc thể khác nhau, chúng sẽ phân liệt độc lập (独立).

   減数（げんすう）第（だい）一（いち）分裂（ぶんれつ）において、相同（そうどう）染色（せんしょく）体（たい）が接合（せつごう）して二（に）価（か）染色（せんしょく）体（たい）を形成（けいせい）した後（あと）に両極（りょうきょく）へ分離（ぶんり）する。遺伝（いでん）子（し）が異（こと）なる染色（せんしょく）体（たい）上（うえ）にある場合（ばあい）、それらは独立（どくりつ）して分配（ぶんぱい）される。

2. 02
   乗換（のりか）えと組換（くみか）えの現象（げんしょう）

   Hiện tượng bắt chéo và tái tổ hợp gen

   Khi hai gen nằm trên cùng một nhiễm sắc thể (連鎖), sự bắt chéo (乗換え) giữa các crômatit trong cặp nhiễm sắc thể kép ở kỳ đầu I sẽ tạo ra các giao tử tái tổ hợp (組換え).

   2つの遺伝（いでん）子（し）が同一（どういつ）染色（せんしょく）体（たい）上（うえ）にある（連鎖（れんさ））場合（ばあい）、第（だい）一（いち）分裂（ぶんれつ）前期（ぜんき）の二（に）価（か）染色（せんしょく）体（たい）における染色（せんしょく）分体（ぶんたい）間（かん）の乗換（のりか）えによって組換（くみか）え型（がた）配偶（はいぐう）子（し）が形成（けいせい）される。

3. 03
   組換（くみか）え価（あたい）の計算（けいさん）

   Tính toán tần số tái tổ hợp

   Tần số tái tổ hợp (組換え価) được xác định bằng tổng số giao tử tái tổ hợp chia cho tổng số giao tử nhân 100%. Khoảng cách giữa 2 gen trên bản đồ nhiễm sắc thể (染色体地図) tỉ lệ thuận với tần số tái tổ hợp này.

   組換（くみか）え価（あたい）は、全（ぜん）配偶（はいぐう）子（し）に対（たい）する組換（くみか）え型（がた）配偶（はいぐう）子（し）の割合（わりあい）（×100%）で求（もと）められる。染色（せんしょく）体（たい）地図（ちず）における2遺伝（いでん）子（し）間（かん）の距離（きょり）はこの組換（くみか）え価（あたい）に比例（ひれい）する。

Công thức公式

Ví dụ例題