Sự hình thành loài và cơ chế cách ly種（しゅ）分化（ぶんか）

Kiến thức要点

• 種（しゅ）分化（ぶんか）Sự hình thành loài

  Quá trình một loài sinh học phân tách thành hai hoặc nhiều loài mới độc lập về mặt di truyền.

  一（ひと）つの生物（せいぶつ）種（しゅ）が遺伝（いでん）的（てき）に独立（どくりつ）した二（ふた）つ以上（いじょう）の新種（しんしゅ）へと分岐（ぶんき）する過程（かてい）。

• 生物（せいぶつ）学（がく）的（てき）種（しゅ）概念（がいねん）Khái niệm loài sinh học

  Định nghĩa loài dựa trên khả năng giao phối trong tự nhiên và sinh ra con cái có khả năng sinh sản.

  自然（しぜん）状態（じょうたい）で互（たが）いに交配（こうはい）し、生殖（せいしょく）能力（のうりょく）のある子孫（しそん）を残（のこ）すことができるかどうかを基準（きじゅん）とする種（たね）の定義（ていぎ）。

• 地理（ちり）的（てき）隔離（かくり）Cách ly địa lý

  Sự ngăn cách về không gian địa lý (như núi, sông, biển) ngăn cản các cá thể thuộc các quần thể giao phối với nhau.

  山脈（さんみゃく）、河川（かせん）、海洋（かいよう）などの地理（ちり）的（てき）障害（しょうがい）によって集団（しゅうだん）間（かん）の交配（こうはい）が妨（さまた）げられること。

• 生殖（せいしょく）的（てき）隔離（かくり）Cách ly sinh sản

  Trạng thái các cá thể giữa hai quần thể không thể giao phối hoặc nếu giao phối thì không sinh ra con cái có khả năng sinh sản.

  二（ふた）つの集団（しゅうだん）間（かん）の個体（こたい）が交配（こうはい）できないか、交配（こうはい）しても生殖（せいしょく）能力（のうりょく）のある子孫（しそん）を残（のこ）せない状態（じょうたい）。

• 異所（いしょ）的（てき）種（しゅ）分化（ぶんか）Hình thành loài khác vùng

  Quá trình hình thành loài mới khởi đầu bằng sự cách ly địa lý giữa các quần thể.

  集団（しゅうだん）間（かん）の地理（ちり）的（てき）隔離（かくり）を契機（けいき）として進行（しんこう）する新種（しんしゅ）の形成（けいせい）過程（かてい）。

• 同所（どうしょ）的（てき）種（しゅ）分化（ぶんか）Hình thành loài cùng vùng

  Quá trình hình thành loài mới xảy ra trong cùng một khu vực địa lý mà không có sự cản trở của ranh giới địa lý.

  地理（ちり）的（てき）な障壁（しょうへき）が存在（そんざい）しない同一（どういつ）の地域（ちいき）内（ない）で生（しょう）じる新種（しんしゅ）の形成（けいせい）過程（かてい）。

• 系統（けいとう）樹（じゅ）Cây hệ thống

  Sơ đồ dạng cây thể hiện mối quan hệ họ hàng và lịch sử tiến hóa giữa các loài hoặc các nhóm sinh vật.

  種（しゅ）や生物（せいぶつ）群（ぐん）の間（あいだ）の系統（けいとう）関係（かんけい）や進化（しんか）の歴史（れきし）を示（しめ）す樹状（じゅじょう）の図（ず）。

Cách làmしくみ

1. 01
   生物（せいぶつ）学（がく）的（てき）種（しゅ）概念（がいねん）の定義（ていぎ）

   Định nghĩa khái niệm loài sinh học

   Theo khái niệm loài sinh học (生物学的種概念), các cá thể thuộc cùng một loài có thể giao phối tự do và tạo ra thế hệ con có khả năng sinh sản.

   生物（せいぶつ）学（がく）的（てき）種（しゅ）概念（がいねん）に基（もと）づけば、同（どう）一種（いっしゅ）に属（ぞく）する個体（こたい）は自由（じゆう）交配（こうはい）し生殖（せいしょく）能力（のうりょく）のある子孫（しそん）を残（のこ）すことができる。

2. 02
   地理（ちり）的（てき）隔離（かくり）から生殖（せいしょく）的（てき）隔離（かくり）へのプロセス

   Tiến trình từ cách ly địa lý đến cách ly sinh sản

   Ranh giới địa lý gây ra cách ly địa lý (地理的隔離), làm gián đoạn dòng gen. Tích lũy sự sai khác di truyền lâu dài dẫn tới cách ly sinh sản (生殖的隔離).

   地理（ちり）的（てき）障壁（しょうへき）は地理（ちり）的（てき）隔離（かくり）を引き起（ひきお）こし、遺伝（いでん）子（し）流（なが）れを遮断（しゃだん）する。長期（ちょうき）的（てき）な遺伝（いでん）的（てき）相違（そうい）の蓄積（ちくせき）が生殖（せいしょく）的（てき）隔離（かくり）へと導（みちび）く。

3. 03
   異所（いしょ）的（てき）種（しゅ）分化（ぶんか）と同所（どうしょ）的（てき）種（しゅ）分化（ぶんか）

   Hình thành loài khác vùng và hình thành loài cùng vùng

   Sự hình thành loài khác vùng (異所的種分化) cần có cản trở địa lý ban đầu, trong khi hình thành loài cùng vùng (同所的種分化) xảy ra ngay trong cùng khu vực.

   異所（いしょ）的（てき）種（しゅ）分化（ぶんか）は初期（しょき）の地理（ちり）的（てき）障壁（しょうへき）を必要（ひつよう）とするのに対（たい）し、同所（どうしょ）的（てき）種（しゅ）分化（ぶんか）は同一（どういつ）地域（ちいき）内（ない）で発生（はっせい）する。

Ví dụ例題