Phát triển phôi và biểu hiện gen発生（はっせい）と遺伝（いでん）子（し）発現（はつげん）

Kiến thức要点

• 原口（はらぐち）背唇（はいしん）Môi lưng lỗ nguyên thủy

  Phần mô xuất hiện ở phôi ruột, đóng vai trò là cảm ứng thể (形成体 - organizer) chính chỉ hướng cho sự hình thành ống thần kinh.

  原腸（げんちょう）胚期（はいき）に出現（しゅつげん）し、神経（しんけい）管（かん）形成（けいせい）を指示（しじ）する主要（しゅよう）な形成（けいせい）体（たい）（オーガナイザー）として機能（きのう）する組織（そしき）部位（ぶい）。

• 誘導（ゆうどう）Sự cảm ứng phôi

  Hiện tượng một mô (cảm ứng thể) phát tín hiệu tác động lên mô lân cận có khả năng phản ứng (反応能) để định hướng sự phân hóa của mô đó.

  ある組織（そしき）（形成（けいせい）体（たい））がシグナルを発（はっ）し、応答（おうとう）能力（のうりょく）（反（はん）応能（おうのう））を持（も）つ隣接（りんせつ）組織（そしき）に作用（さよう）してその分化（ぶんか）の方向（ほうこう）性（せい）を決定（けってい）する現象（げんしょう）。

• アポトーシスChết tế bào theo chương trình

  Quá trình tự sát chủ động của tế bào được di truyền quy định, giúp loại bỏ tế bào không cần thiết trong quá trình phát sinh hình thái (ví dụ: tạo ngón tay).

  形態（けいたい）形成（けいせい）過程（かてい）において不（ふ）必要（ひつよう）な細胞（さいぼう）を排除（はいじょ）するために遺伝（いでん）的（てき）にプログラムされた能動（のうどう）的（てき）な細胞（さいぼう）死（し）（例（れい）：指（ゆび）の形成（けいせい））。

• ホメオティック遺伝（いでん）子（し）Gen homeotic

  Nhóm gen quy định sự hình thành vị trí cấu trúc dọc theo trục cơ thể (trục trước - sau) của sinh vật.

  生物（せいぶつ）の体軸（たいじく）（前後（ぜんご）軸（じく））に沿（そ）った各（かく）構造（こうぞう）の位置（いち）決定（けってい）を規制（きせい）する遺伝（いでん）子（し）群（ぐん）。

• iPS細胞（さいぼう）Tế bào iPS

  Tế bào gốc vạn năng do con người tái lập trình từ tế bào thể bào bằng cách đưa vào các nhân tố phiên mã xác định.

  特定（とくてい）の転写（てんしゃ）因子（いんし）を導入（どうにゅう）することで、体細胞（たいさいぼう）から人工（じんこう）的（てき）に再（さい）プログラムされた多能（たのう）性（せい）幹（かん）細胞（さいぼう）。

Cách làmしくみ

1. 01
   受精（じゅせい）と初期（しょき）発生（はっせい）（卵割（らんかつ）と原腸（げんちょう）胚（はい））

   Thụ tinh và phát triển phôi sớm (Phân cắt phôi và phôi ruột)

   Khi tinh trùng gặp trứng, phản ứng thể đỉnh (先体反応) xảy ra, tiếp đó màng thụ tinh (受精膜) được nâng lên để ngăn thụ tinh đa tinh trùng. Hợp tử trải qua các lần phân cắt phôi (卵割) tạo thành các phôi bào (割球). Sau đó, phôi bước vào giai đoạn phôi ruột (原腸胚) hình thành 3 lá phôi: ngoại bì (外胚葉), trung bì (中胚葉), nội bì (内胚葉).

   精子（せいし）が卵（たまご）に達（たっ）すると先体（せんたい）反応（はんのう）が起（お）こり、続（つづ）いて多（た）精（せい）拒絶（きょぜつ）を防（ふせ）ぐために受精（じゅせい）膜（まく）が形成（けいせい）・挙上（きょじょう）される。受精（じゅせい）卵（らん）は卵割（らんかつ）を行（おこな）って割球（かっきゅう）を形成（けいせい）する。その後（あと）、胚（はい）は原腸（げんちょう）胚期（はいき）に入（はい）り、外胚葉（がいはいよう）・中（ちゅう）胚葉（はいよう）・内（ない）胚葉（はいよう）の3胚葉（はいよう）が形成（けいせい）される。

2. 02
   形成（けいせい）体（たい）（オーガナイザー）と誘導（ゆうどう）のメカニズム

   Cảm ứng thể (Organizer) và cơ chế cảm ứng phôi

   Thí nghiệm của Spemann-Mangold chứng minh môi lưng lỗ nguyên thủy (原口背唇) là một cảm ứng thể (形成体). Khi ghép môi lưng vào phôi chủ khác, nó cảm ứng ngoại bì của phôi chủ hình thành nên ống thần kinh (神経管) thứ hai. Quá trình này đòi hỏi mô nhận phải có khả năng phản ứng (反応能).

   シュペーマンとマンゴールドの実験（じっけん）は、原口（はらぐち）背唇（はいしん）が形成（けいせい）体（たい）（オーガナイザー）であることを証明（しょうめい）した。原口（はらぐち）背唇（はいしん）を別（べつ）の受容（じゅよう）胚（はい）に移植（いしょく）すると、受容（じゅよう）胚（はい）の外胚葉（がいはいよう）を誘導（ゆうどう）して第（だい）2の神経（しんけい）管（かん）を形成（けいせい）させる。この過程（かてい）には受容（じゅよう）組織（そしき）が反（はん）応能（おうのう）を持（も）っていることが不可欠（ふかけつ）である。

3. 03
   形態（けいたい）形成（けいせい）：ホメオティック遺伝（いでん）子（し）とアポトーシス

   Phát sinh hình thái: Gen Homeotic và Apoptosis

   Sự xác định trục cơ thể (体軸) phụ thuộc vào các gen homeotic (ホメオティック遺伝子); biến dạng đột biến ở các gen này dẫn đến sự xuất hiện cấu trúc sai vị trí (như chân mọc trên đầu ở ruồi giấm). Đồng thời, sự chết tế bào theo chương trình (アポトーシス / プログラム細胞死) hình thành nên các khe ngón tay, ngón chân.

   体軸（たいじく）の決定（けってい）はホメオティック遺伝（いでん）子（し）に依存（いぞん）しており、これらの遺伝（いでん）子（し）の変異（へんい）により誤（あやま）った位置（いち）に構造（こうぞう）が形成（けいせい）される（ショウジョウバエの頭部（とうぶ）に脚（あし）が生（は）えるなど）。また、プログラム細胞（さいぼう）死（し）（アポトーシス）によって指間（しかん）の組織（そしき）が消失（しょうしつ）し、指（ゆび）が形成（けいせい）される。

Ví dụ例題