Ứng dụng công nghệ gen và sự biệt hóa tế bào遺伝（いでん）子（し）を扱（あつか）う技術（ぎじゅつ）の応用（おうよう）

Kiến thức要点

• トランスジェニック生物（せいぶつ）sinh vật biến đổi gen

  Sinh vật mang gen ngoại lai được đưa vào bộ gen của nó bằng các kỹ thuật công nghệ gen.

  遺伝（いでん）子（し）工学（こうがく）技術（ぎじゅつ）によってゲノム中（ちゅう）に外来（がいらい）遺伝（いでん）子（し）が導入（どうにゅう）された生物（せいぶつ）。

• ノックアウトマウスchuột knockout

  Chuột bị bất hoạt (xóa bỏ hoặc làm mất chức năng) một gen cụ thể nhằm nghiên cứu chức năng của gen đó.

  その遺伝（いでん）子（し）の機能（きのう）を研究（けんきゅう）するために、特定（とくてい）の遺伝（いでん）子（し）が破壊（はかい）（失活（しっかつ））されたマウス。

• 緑色（りょくしょく）蛍光（けいこう）タンパク質（しつ）protein huỳnh quang xanh

  Protein phát quang ánh sáng xanh lục khi chiếu tia cực tím, dùng làm chất chỉ thị theo dõi vị trí và sự biểu hiện của gen.

  紫外（しがい）線（せん）照射（しょうしゃ）時（じ）に緑色（みどりいろ）蛍光（けいこう）を発（はっ）するタンパク質（しつ）。遺伝（いでん）子（し）の位置（いち）や発現（はつげん）を追跡（ついせき）する指標（しひょう）として用（もち）いられる。

• iPS細胞（さいぼう）tế bào iPS

  Tế bào gốc vạn năng nhân tạo được tạo ra bằng cách đưa một số gen quy định tính vạn năng vào tế bào sinh dưỡng đã biệt hóa.

  分化（ぶんか）した体細胞（たいさいぼう）に多能（たのう）性（せい）を規定（きてい）する特定（とくてい）の遺伝（いでん）子（し）群（ぐん）を導入（どうにゅう）して作製（さくせい）された人工（じんこう）多能（たのう）性（せい）幹（かん）細胞（さいぼう）。

• 遺伝（いでん）子（し）治療（ちりょう）liệu pháp gen

  Phương pháp điều trị bệnh di truyền bằng cách đưa gen bình thường vào tế bào của bệnh nhân để thay thế hoặc bù đắp cho gen bị lỗi.

  異常（いじょう）な遺伝（いでん）子（し）を置換（ちかん）または補償（ほしょう）するために、正常（せいじょう）な遺伝（いでん）子（し）を患者（かんじゃ）の細胞（さいぼう）に導入（どうにゅう）して遺伝（いでん）性（せい）疾患（しっかん）を治療（ちりょう）する方法（ほうほう）。

• アグロバクテリウムvi khuẩn Agrobacterium

  Vi khuẩn đất được sử dụng làm thể truyền vector để chuyển gen mong muốn vào tế bào thực vật.

  植物（しょくぶつ）細胞（さいぼう）へ目的（もくてき）遺伝（いでん）子（し）を導入（どうにゅう）するためのベクターとして利用（りよう）される土壌（どじょう）細菌（さいきん）。

Cách làmしくみ

1. 01
   遺伝（いでん）子（し）導入（どうにゅう）によるトランスジェニック生物（せいぶつ）のメカニズム

   Cơ chế chuyển gen tạo sinh vật biến đổi gen

   Sử dụng phương pháp vi tiêm (顕微注入法) ở động vật hoặc vi khuẩn Agrobacterium ở thực vật để đưa gen ngoại lai vào hợp tử hoặc tế bào, giúp sinh vật biểu hiện tính trạng mới.

   動物（どうぶつ）では顕微（けんび）注入（ちゅうにゅう）法（ほう）、植物（しょくぶつ）ではアグロバクテリウム法（ほう）を用（もち）いて受精（じゅせい）卵（らん）や細胞（さいぼう）に外来（がいらい）遺伝（いでん）子（し）を導入（どうにゅう）し、生物（せいぶつ）に新（あら）たな形質（けいしつ）を発現（はつげん）させる。

2. 02
   ノックアウトによる遺伝（いでん）子（し）機能（きのう）の解析（かいせき）

   Phân tích chức năng gen bằng kỹ thuật knockout

   Làm mất chức năng của gen mục tiêu (ノックアウト), sau đó quan sát sự thay đổi kiểu hình ở chuột knockout để suy ra chức năng sinh học vốn có của gen đó.

   目的（もくてき）遺伝（いでん）子（し）の機能（きのう）を失活（しっかつ）（ノックアウト）させ、ノックアウトマウスの形質（けいしつ）変化（へんか）を観察（かんさつ）することで、その遺伝（いでん）子（し）の本来（ほんらい）の生物（せいぶつ）学（がく）的（てき）機能（きのう）を推定（すいてい）する。

3. 03
   GFPを用（もち）いた遺伝（いでん）子（し）発現（はつげん）の可視（かし）化（か）

   Trực quan hóa sự biểu hiện gen nhờ GFP

   Gắn gen GFP với gen mục tiêu để tạo ra protein dung hợp (融合タンパク質). Khi gen biểu hiện, phát hiện ánh sáng huỳnh quang xanh dưới kính hiển vi để xác định thời điểm và vị trí gen hoạt động.

   目的（もくてき）遺伝（いでん）子（し）にGFP遺伝（いでん）子（し）を結合（けつごう）させて融合（ゆうごう）タンパク質（しつ）を作製（さくせい）する。遺伝（いでん）子（し）が発現（はつげん）すると、顕微（けんび）鏡（きょう）下（か）で緑色（みどりいろ）蛍光（けいこう）が検出（けんしゅつ）され、遺伝（いでん）子（し）が活動（かつどう）している時期（じき）や場所（ばしょ）を特定（とくてい）できる。

4. 04
   iPS細胞（さいぼう）の作成（さくせい）と再生（さいせい）医療（いりょう）への応用（おうよう）

   Tạo tế bào iPS và ứng dụng trong y học tái tạo

   Đưa các yếu tố phiên mã đặc hiệu vào tế bào sinh dưỡng đã biệt hóa để tái lập trình (reprogram) chúng thành tế bào gốc vạn năng (人工多能性幹細胞), mở ra hướng đi mới cho y học tái tạo mà không vướng phải vấn đề đạo đức của phôi.

   分化（ぶんか）した体細胞（たいさいぼう）に特定（とくてい）の転写（てんしゃ）因子（いんし）を導入（どうにゅう）して多能（たのう）性（せい）幹（かん）細胞（さいぼう）へと再（さい）プログラム（初期（しょき）化（か））し、胚（はい）の倫理（りんり）的（てき）問題（もんだい）を回避（かいひ）しながら再生（さいせい）医療（いりょう）の新（あら）たな道（みち）を切り開（きりひら）く。

Ví dụ例題