Cơ Cấu Hoạt Động của Các Cơ Quan Thụ Cảm受容（じゅよう）器（き）の仕組（しく）み

Kiến thức要点

• 遠近（えんきん）の調節（ちょうせつ）điều tiết xa gần

  Sự thay đổi độ dày của thủy tinh thể (水晶体) nhờ sự co giãn của cơ mi (毛様体筋) và dây chằng Zinn (チン小帯) để hội tụ hình ảnh rõ nét lên võng mạc khi nhìn vật ở khoảng cách khác nhau.

  異（こと）なる距離（きょり）にある物体（ぶったい）を見（み）る際（さい）、毛様（もうよう）体（たい）筋（すじ）とチン小（こ）帯（おび）の伸縮（しんしゅく）によって水晶（すいしょう）体（たい）の厚（あつ）みを変化（へんか）させ、網膜（もうまく）上（じょう）に鮮明（せんめい）な像（ぞう）を結（むす）ばせる調節（ちょうせつ）。

• 桿（かん）体細胞（たいさいぼう）tế bào que

  Tế bào thị giác (視細胞) chứa sắc tố rhodopsin (ロドプシン), có độ nhạy sáng cực cao, hoạt động tốt trong ánh sáng yếu nhưng không phân biệt được màu sắc, tập trung chủ yếu ở vùng ngoại vi võng mạc.

  ロドプシンを含（ふく）み極（きわ）めて高（たか）い光（ひかり）感度（かんど）を持（も）ち、暗光（あんこう）下（か）でよく機能（きのう）するが色（いろ）を識別（しきべつ）できず、主（おも）に網膜（もうまく）の周辺（しゅうへん）部（ぶ）に分布（ぶんぷ）する視（し）細胞（さいぼう）。

• 錐（すい）体細胞（たいさいぼう）tế bào nón

  Tế bào thị giác (視細胞) phân bố tập trung ở điểm vàng (黄斑), hoạt động trong ánh sáng mạnh, giúp nhận biết màu sắc chi tiết nhờ 3 loại tế bào nón nhận biết ánh sáng đỏ, xanh lá, xanh dương.

  黄斑（おうはん）に集中（しゅうちゅう）して分布（ぶんぷ）し、明光（めいこう）下（か）で働（はたら）き、赤（あか）・緑（みどり）・青（あお）の光（ひかり）を認識（にんしき）する3種類（しゅるい）の錐（すい）体細胞（たいさいぼう）によって詳細（しょうさい）な色彩（しきさい）認識（にんしき）を可能（かのう）にする視（し）細胞（さいぼう）。

• ロドプシンrhodopsin

  Sắc tố quang học trong tế bào que gồm opsin (オプシン) và retinal (レチナール); khi hấp thụ ánh sáng, retinal biến đổi cấu hình làm rhodopsin bị phân giải, khởi phát tín hiệu thị giác.

  オプシンとレチナールからなる桿（かん）体細胞（たいさいぼう）内（うち）の光（ひかり）受容（じゅよう）色素（しきそ）。光（ひかり）を吸収（きゅうしゅう）するとレチナールが立体（りったい）構造（こうぞう）を変化（へんか）させてロドプシンが分解（ぶんかい）され、視覚（しかく）信号（しんごう）を誘発（ゆうはつ）する。

• コルチ器（き）cơ quan Corti

  Cấu trúc nằm trên màng cơ sở (基底膜) trong ốc tai (うずまき管) thuộc tai trong, chứa các tế bào có lông (有毛細胞) cọ xát với màng mái (おおい膜) khi màng cơ sở rung động để tạo ra hưng phấn thính giác.

  内耳（ないじ）のうずまき管内（かんない）の基底（きてい）膜上（まくじょう）に位置（いち）し、基底（きてい）膜（まく）の振動（しんどう）時（じ）に有毛（ゆうもう）細胞（さいぼう）がおおい膜（まく）と擦れ合（こすれあ）うことで聴覚（ちょうかく）興奮（こうふん）を生み出（うみだ）す構造（こうぞう）。

• 半（はん）規管（きかん）ống bán khuyên

  Cơ quan thuộc tai trong chứa nội dịch và tế bào cảm giác có lông, giúp nhận biết gia tốc góc và chuyển động quay của cơ thể.

  内（うち）リンパと有毛（ゆうもう）感覚（かんかく）細胞（さいぼう）を含（ふく）み、回転（かいてん）加速（かそく）度（ど）や体（からだ）の回転（かいてん）運動（うんどう）を感知（かんち）する内耳（ないじ）の器官（きかん）。

Cách làmしくみ

1. 01
   眼（め）の構造（こうぞう）と遠近（おちこち）の調節（ちょうせつ）

   Cấu tạo mắt và cơ chế điều tiết xa gần

   Lượng ánh sáng đi vào mắt được điều chỉnh bởi mống mắt (虹彩) làm thay đổi đường kính đồng tử (瞳孔). Khi nhìn vật ở gần, cơ mi (毛様体筋) co lại, làm dây chằng Zinn (チン小帯) trùng xuống, giúp thủy tinh thể (水晶体) phồng lên tăng độ cong. Khi nhìn xa, cơ mi dãn, dây chằng Zinn căng ra làm thủy tinh thể xẹp xuống.

   眼（め）に入（はい）る光量（こうりょう）は、虹彩（こうさい）が瞳孔（どうこう）径（けい）を変化（へんか）させることで調節（ちょうせつ）される。近（ちか）くを見（み）るときは、毛様（もうよう）体（たい）筋（すじ）が収縮（しゅうしゅく）してチン小（こ）帯（おび）が緩（ゆる）み、水晶（すいしょう）体（たい）が弾性（だんせい）で厚（あつ）くなって屈折（くっせつ）力（りょく）が増（ま）す。遠（とお）くを見（み）るときは、毛様（もうよう）体（たい）筋（すじ）が弛緩（しかん）し、チン小（こ）帯（おび）が張（は）って水晶（すいしょう）体（たい）が薄（うす）くなる。

2. 02
   視（し）細胞（さいぼう）の分布（ぶんぷ）と色覚（しきかく）

   Sự phân bố tế bào thị giác và cảm nhận ánh sáng/màu sắc

   Võng mạc (網膜) chứa tế bào que (桿体細胞) và tế bào nón (錐体細胞). Tế bào nón tập trung ở điểm vàng (黄斑), chịu trách nhiệm về thị giác màu sắc trong điều kiện sáng. Tế bào que giúp nhìn trong bóng tối. Nơi đường thần kinh thị giác (視神経) đi ra không có tế bào thị giác gọi là điểm mù (盲斑).

   網膜（もうまく）には桿（かん）体細胞（たいさいぼう）と錐（すい）体細胞（たいさいぼう）が存在（そんざい）する。錐（すい）体細胞（たいさいぼう）は黄斑（おうはん）に集中（しゅうちゅう）し、明（あか）るい場所（ばしょ）での色覚（しきかく）を担当（たんとう）する。桿（かん）体細胞（たいさいぼう）は暗（あん）所（しょ）での視覚（しかく）を担（にな）う。視（し）神経（しんけい）が出（で）ていく部位（ぶい）には視（し）細胞（さいぼう）が存在（そんざい）せず、盲斑（もうはん）と呼（よ）ばれる。

3. 03
   光（ひかり）受容（じゅよう）の化学（かがく）：ロドプシン

   Hóa học của sự thụ cảm ánh sáng: Rhodopsin

   Sắc tố rhodopsin (ロドプシン) ở tế bào que cấu tạo từ opsin và retinal. Khi gặp ánh sáng, retinal tách khỏi opsin, làm nồng độ cGMP giảm và kênh Na+ đóng lại gây siêu phân cực, phát tín hiệu đến thần kinh thị giác.

   桿（かん）体細胞（たいさいぼう）のロドプシンはオプシンとレチナールから構成（こうせい）される。光（ひかり）を受（う）けるとレチナールがオプシンから離脱（りだつ）し、cGMP濃度（のうど）が低下（ていか）してNa+チャネルが閉（と）じて過（か）分極（ぶんきょく）を起（お）こし、視（し）神経（しんけい）へ信号（しんごう）を伝達（でんたつ）する。

4. 04
   聴覚（ちょうかく）の構造（こうぞう）と受容（じゅよう）メカニズム

   Cấu tạo cơ quan thính giác và cơ chế nghe

   Sóng âm truyền qua màng nhĩ (鼓膜) và chuỗi xương tai (耳小骨) đến tai trong (内耳). Sự rung động truyền vào chất dịch trong ốc tai (うずまき管) làm màng cơ sở (基底膜) dao động. Các tế bào có lông (有毛細胞) trong cơ quan Corti (コルチ器) cọ xát với màng mái (おおい膜) làm phát sinh xung thần kinh truyền theo dây thần kinh thính giác (聴神経).

   音波（おんぱ）は鼓膜（こまく）と耳（みみ）小骨（こぼね）を経（へ）て内耳（ないじ）へ伝（つた）わる。振動（しんどう）がうずまき管（くだ）のリンパ液（えき）に伝（つた）わり、基底（きてい）膜（まく）を振動（しんどう）させる。コルチ器（き）の有毛（ゆうもう）細胞（さいぼう）がおおい膜（まく）と擦れ合（こすれあ）って興奮（こうふん）を生（しょう）じ、聴（ちょう）神経（しんけい）を伝（つた）わっていく。

5. 05
   平衡（へいこう）覚（かく）の受容（じゅよう）器官（きかん）

   Cơ quan thụ cảm cảm giác thăng bằng

   Tiền đình (前庭) chứa sỏi thăng bằng (平衡石) cảm nhận vị trí đầu và gia tốc thẳng (trọng lực). Ống bán khuyên (半規管) xếp theo 3 chiều không gian cảm nhận chuyển động quay của cơ thể.

   前庭（ぜんてい）は平衡（へいこう）石（いし）を含（ふく）み、頭（あたま）の位置（いち）や直線（ちょくせん）加速（かそく）度（ど）（重力（じゅうりょく））を感知（かんち）する。3方向（ほうこう）に配置（はいち）された半（はん）規管（きかん）は身体（しんたい）の回転（かいてん）運動（うんどう）を感知（かんち）する。

Ví dụ例題