Tập tính bẩm sinh và sự truyền thông tin ở động vật生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）

Kiến thức要点

• 生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）tập tính bẩm sinh

  Tập tính di truyền từ khi sinh ra, không cần qua quá trình học tập hay kinh nghiệm sống.

  学習（がくしゅう）や生活（せいかつ）経験（けいけん）を必要（ひつよう）とせず、生（う）まれつき遺伝（いでん）的（てき）に備（そな）わっている行動（こうどう）。

• 学習（がくしゅう）行動（こうどう）tập tính học tập

  Tập tính được hình thành hoặc biến đổi thông qua kinh nghiệm và sự rèn luyện trong đời sống cá thể.

  個体（こたい）の生活（せいかつ）における経験（けいけん）や訓練（くんれん）を通（つう）じて形成（けいせい）・修正（しゅうせい）される行動（こうどう）。

• かぎ刺激（しげき）kích thích chìa khóa

  Tín hiệu kích thích đặc thù từ môi trường hoặc cá thể khác giúp kích hoạt một chuỗi tập tính bẩm sinh cụ thể.

  特定（とくてい）の一連（いちれん）の生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）を誘発（ゆうはつ）する、環境（かんきょう）または他（た）個体（こたい）からの特定（とくてい）の刺激（しげき）シグナル。

• 走性（そうせい）tính hướng

  Phản ứng di chuyển có hướng của động vật đối với kích thích từ môi trường (như ánh sáng hay hóa chất).

  環境（かんきょう）刺激（しげき）（光（ひかり）や化学（かがく）物質（ぶっしつ）など）に対（たい）する動物（どうぶつ）の指向（しこう）的（てき）な移動（いどう）反応（はんのう）。

• 光（こう）走性（そうせい）tính hướng sáng

  Tính hướng chuyển động về phía nguồn sáng (hướng sáng dương) hoặc né tránh nguồn sáng (hướng sáng âm).

  光源（こうげん）に向（む）かって移動（いどう）する（正（せい）の光（ひかり）走性（そうせい））、または光源（こうげん）から逃避（とうひ）する（負（ふ）の光（ひかり）走性（そうせい））性質（せいしつ）。

• 化学（かがく）走性（そうせい）tính hướng hóa

  Tính hướng chuyển động tiến lại gần hoặc tránh xa nguồn chất hóa học (như pheromone フェロモン).

  化学（かがく）物質（ぶっしつ）（フェロモンなど）の発生（はっせい）源（げん）へ近（ちか）づく、または遠（とお）ざかる性質（せいしつ）。

• 円形（えんけい）ダンスmúa hình tròn

  Điệu nhảy của ong thợ khi phát hiện nguồn mật ở khoảng cách gần, chỉ báo hiệu có thức ăn gần mà không chỉ hướng cụ thể.

  近（きん）距離（きょり）で蜜（みつ）源（げん）を発見（はっけん）した際（さい）に働きバチ（はたらきばち）が行（おこな）うダンス。具体（ぐたい）的（てき）な方向（ほうこう）を示（しめ）さず近（ちか）くに餌（えさ）があることのみを伝（つた）える。

• 8の字（じ）ダンスmúa hình số 8

  Điệu nhảy của ong thợ khi nguồn mật ở xa, truyền đạt cả khoảng cách (qua tốc độ lắc hông) và hướng nguồn mật (qua góc so với hướng Mặt Trời 太陽コンパス).

  蜜（みつ）源（げん）が遠（とお）くにある際（さい）に働きバチ（はたらきばち）が行（おこな）うダンス。尻振（しりふ）り速度（そくど）で距離（きょり）を、太陽（たいよう）の方向（ほうこう）（太陽（たいよう）コンパス）との角度（かくど）で方向（ほうこう）を伝達（でんたつ）する。

Cách làmしくみ

1. 01
   生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）と走性（そうせい）・かぎ刺激（しげき）

   Tập tính bẩm sinh, các dạng tính hướng và cơ chế kích thích chìa khóa

   Tập tính bẩm sinh (生得的行動) do di truyền quy định. Tính hướng (走性) là sự di chuyển có định hướng theo kích thích như 光走性 (hướng sáng) hay 化学走性 (hướng hóa). Kích thích chìa khóa (かぎ刺激) là tín hiệu đặc trưng (ví dụ: màu sắc hay hình dáng) kích hoạt ngay tập tính bản năng.

   生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）は遺伝（いでん）によって規定（きてい）される。走性（そうせい）は光（こう）走性（そうせい）や化学（かがく）走性（そうせい）のように刺激（しげき）に従（したが）った指向（しこう）的（てき）な移動（いどう）である。かぎ刺激（しげき）は本能（ほんのう）行動（こうどう）を即座（そくざ）に誘発（ゆうはつ）する特異（とくい）的（てき）なシグナル（色（いろ）や形（かたち）など）である。

2. 02
   ミツバチのダンスと言語（げんご）伝達（でんたつ）

   Sự truyền thông tin mật hoa qua điệu nhảy hình tròn và điệu nhảy hình số 8

   Ong thợ trinh sát sau khi tìm thấy mật hoa trở về tổ nhảy để truyền tin. Khi nguồn mật ở khoảng cách gần (dưới 50-100m), ong thực hiện điệu nhảy hình tròn (円形ダンス). Khi nguồn mật ở khoảng cách xa, ong nhảy điệu nhảy hình số 8 (8の字ダンス).

   探索（たんさく）バチは蜜（みつ）源（げん）を見（み）つけた後（あと）、巣（す）に戻（もど）ってダンスで情報（じょうほう）を伝（つた）える。蜜（みつ）源（げん）が近（きん）距離（きょり）（約（やく）50〜100m未満（みまん））にある場合（ばあい）は円形（えんけい）ダンスを行（おこな）う。遠（えん）距離（きょり）にある場合（ばあい）は8の字（じ）ダンスを行（おこな）う。

3. 03
   8の字（じ）ダンスによる角度（かくど）と距離（きょり）の伝達（でんたつ）

   Cách ong truyền đạt góc hướng (so với Mặt Trời) và khoảng cách

   Trong điệu nhảy hình số 8: Góc giữa đường đi thẳng lắc hông với đường thẳng đứng trên bánh tổ tương ứng với góc giữa hướng nguồn mật và hướng Mặt Trời (太陽コンパス). Tốc độ lắc hông và nhịp điệu nhảy thể hiện khoảng cách đến nguồn mật.

   8の字（じ）ダンスにおいて：巣板（そうばん）の垂直（すいちょく）線（せん）に対（たい）する尻振（しりふ）り直進（ちょくしん）運動（うんどう）の角度（かくど）は、太陽（たいよう）の方向（ほうこう）（太陽（たいよう）コンパス）に対（たい）する蜜（みつ）源（げん）の方向（ほうこう）の角度（かくど）に対応（たいおう）する。尻振（しりふ）り速度（そくど）やダンスのリズムは蜜（みつ）源（げん）までの距離（きょり）を表（あらわ）す。

Ví dụ例題