Tập tính thu được và sự học tập ở động vật習得（しゅうとく）的（てき）行動（こうどう）と学習（がくしゅう）

Kiến thức要点

• 生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）tập tính bẩm sinh

  Hành vi di truyền, mang tính bẩm sinh mà động vật có sẵn từ khi sinh ra không cần qua trải nghiệm hay học hỏi.

  経験（けいけん）や学習（がくしゅう）を必要（ひつよう）とせず、動物（どうぶつ）が生（う）まれつき備（そな）えている遺伝（いでん）的（てき）な行動（こうどう）。

• 学習（がくしゅう）行動（こうどう）tập tính học tập

  Hành vi được hình thành hoặc biến đổi sau khi sinh ra thông qua trải nghiệm và tương tác với môi trường.

  生後（せいご）の経験（けいけん）や環境（かんきょう）との相互（そうご）作用（さよう）を通（つう）じて形成（けいせい）または変化（へんか）する行動（こうどう）。

• 慣（な）れquen tính

  Hình thức học tập đơn giản nhất, trong đó động vật giảm hoặc mất dần phản ứng với một kích thích lặp đi lặp lại mà không kèm theo thưởng hay phạt.

  報酬（ほうしゅう）も罰（ばつ）も伴（ともな）わない無害（むがい）な刺激（しげき）が繰り返（くりかえ）されたとき、動物（どうぶつ）がその刺激（しげき）に対（たい）する反応（はんのう）を徐々（じょじょ）に弱（よわ）めたり消失（しょうしつ）させたりする最（もっと）も単純（たんじゅん）な学習（がくしゅう）様式（ようしき）。

• 刷込（すりこ）みin vết

  Hình thức học tập xảy ra nhanh chóng trong một giai đoạn nhạy cảm (giai đoạn tới hạn) sớm ở đời sống cá thể và khó thay đổi sau đó.

  個体（こたい）発生（はっせい）の初期（しょき）の特定（とくてい）な時期（じき）（臨界（りんかい）期（き）／敏感（びんかん）期（き））に急速（きゅうそく）に成立（せいりつ）し、その後（あと）は変化（へんか）しにくい学習（がくしゅう）様式（ようしき）。

• 条件（じょうけん）づけphản xạ có điều kiện

  Quá trình liên kết một kích thích trung tính với một kích thích có ý nghĩa (hoặc một hành vi với phần thưởng/hình phạt) để tạo ra phản ứng mới.

  無（む）関係（かんけい）な刺激（しげき）（中立（ちゅうりつ）刺激（しげき））と無（む）条件（じょうけん）刺激（しげき）（または特定（とくてい）の行動（こうどう）と報酬（ほうしゅう）／罰（ばつ））を結（むす）びつけることで、新（あら）たな反応（はんのう）を形成（けいせい）する過程（かてい）。

• 試行（しこう）錯誤（さくご）thử và sai

  Hình thức học tập mà động vật liên kết một hành vi ngẫu nhiên với kết quả thành công (nhận thưởng) hoặc thất bại (bị phạt) để lặp lại hoặc loại bỏ hành vi đó.

  偶然（ぐうぜん）行（い）った行動（こうどう）と成功（せいこう）（報酬（ほうしゅう））または失敗（しっぱい）（罰（ばつ））の結果（けっか）とを結（むす）びつけ、その行動（こうどう）を繰り返（くりかえ）すか消失（しょうしつ）させるかを選択（せんたく）する学習（がくしゅう）様式（ようしき）。

• 知能（ちのう）行動（こうどう）tập tính trí tuệ

  Hành vi cao cấp ở động vật bậc cao, có khả năng suy luận, giải quyết vấn đề mới dựa trên kinh nghiệm đã có mà không cần qua thử và sai.

  試行（しこう）錯誤（さくご）を経（へ）ることなく、過去（かこ）の経験（けいけん）に基（もと）づいて洞察（どうさつ）し、新（あたら）しい問題（もんだい）を解決（かいけつ）する高等（こうとう）動物（どうぶつ）の高度（こうど）な行動（こうどう）。

Cách làmしくみ

1. 01
   生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）と学習（がくしゅう）行動（こうどう）の違（ちが）い

   Phân biệt tập tính bẩm sinh và tập tính học tập

   Tập tính bẩm sinh (生得的行動) do di truyền quy định và giống nhau ở mọi cá thể cùng loài. Ngược lại, tập tính học tập (学習行動) hình thành qua trải nghiệm cá thể, giúp động vật thích nghi linh hoạt với môi trường sống.

   生得（せいとく）的（てき）行動（こうどう）は遺伝（いでん）によって決定（けってい）され、同種（どうしゅ）内（ない）のすべての個体（こたい）で共通（きょうつう）して見（み）られます。一方（いっぽう）、学習（がくしゅう）行動（こうどう）は個体（こたい）の経験（けいけん）を通（とお）して形成（けいせい）され、動物（どうぶつ）が環境（かんきょう）に柔軟（じゅうなん）に適応（てきおう）するのに役立（やくだ）ちます。

2. 02
   慣（な）れのメカニズム

   Cơ chế thần kinh của sự quen tính (慣れ)

   Khi kích thích lặp lại nhiều lần mà không gây hại hay mang lại lợi ích, sự giải phóng chất truyền tin thần kinh tại synapse (シナプス) giữa nơ-ron cảm giác (感覚ニューロン) và nơ-ron vận động (運動ニューロン) bị giảm sút, dẫn đến giảm phản ứng vận động.

   害（がい）も益（えき）もない刺激（しげき）が繰り返（くりかえ）されると、感覚（かんかく）ニューロンと運動（うんどう）ニューロンの間（あいだ）のシナプスにおける神経（しんけい）伝達（でんたつ）物質（ぶっしつ）の放出（ほうしゅつ）量（りょう）が減少（げんしょう）し、その結果（けっか）として運動（うんどう）反応（はんのう）が低下（ていか）します。

3. 03
   学習（がくしゅう）の多様（たよう）性（せい）

   Phân loại các hình thức học tập trong đề thi EJU

   Học tập gồm nhiều cấp độ: 慣れ (quen tính - giảm phản ứng), 刷込み (in vết - xảy ra ở giai đoạn nhạy cảm), 条件づけ (phản xạ có điều kiện - liên kết kích thích/hành vi), 試行錯誤 (thử và sai - kết nối hành vi với kết quả), và 知能行動 (trí tuệ - suy luận giải quyết tình huống mới).

   学習（がくしゅう）には多（た）段階（だんかい）の様式（ようしき）があります。慣（な）れ（反応（はんのう）の減少（げんしょう））、刷込（すりこ）み（敏感（びんかん）期（き）に成立（せいりつ））、条件（じょうけん）づけ（刺激（しげき）／行動（こうどう）の連動（れんどう））、試行（しこう）錯誤（さくご）（行動（こうどう）と結果（けっか）の結（むす）びつき）、および知能（ちのう）行動（こうどう）（新（しん）情勢（じょうせい）での推論（すいろん）・問題（もんだい）解決（かいけつ））が存在（そんざい）します。

Ví dụ例題