Đọc thơ Haiku

Haiku là gì?俳句

Haiku là thể thơ ngắn nhất thế giới — chỉ 17 âm tiết chia theo nhịp 5-7-5. Một bài haiku đúng nghĩa luôn có hai yếu tố:

• Kigo (季語) — từ chỉ mùa. Mùa xuân có sakura, mùa hè có semi (ve sầu), mùa thu có momiji (lá đỏ), mùa đông có yuki (tuyết).
• Kireji (切れ字) — chữ ngắt, tạo khoảng lặng giữa hai hình ảnh. Trong tiếng Nhật là ya, kana, keri; trong tiếng Việt thường dịch là dấu gạch ngang.

Bốn bậc thầy

• Matsuo Bashō (松尾芭蕉, 1644-1694) — người nâng haiku lên tầm nghệ thuật.
• Yosa Buson (与謝蕪村, 1716-1784) — họa sĩ-thi sĩ, hình ảnh giàu sắc.
• Kobayashi Issa (小林一茶, 1763-1828) — haiku của lòng nhân hậu, đầy con vật nhỏ.
• Masaoka Shiki (正岡子規, 1867-1902) — hiện đại hoá haiku.

Bài haiku nổi tiếng nhất

Bài của Bashō, viết năm 1686:

古池や 蛙飛び込む 水の音 furuike ya · kawazu tobikomu · mizu no oto Ao xưa — / con ếch nhảy vào / âm thanh nước.

Mười bảy âm tiết. Một hình ảnh tĩnh (ao xưa), một chuyển động (ếch nhảy), một âm thanh (nước). Đó là cấu trúc kinh điển của haiku — và là cách Bashō dạy chúng ta nhìn thế giới: chú ý đến cái nhỏ, để thấy cái lớn.

Vì sao đáng học?

Haiku dạy bạn "cảm" thiên nhiên Nhật. Học mùa qua haiku là cách nhanh nhất nắm bắt cảm thức Nhật về thời gian, vô thường (mono no aware 物の哀れ), và vẻ đẹp trong cái nhỏ bé.

Hơn nữa, haiku là cách tốt nhất để học từ vựng theo mùa — bộ từ rất rộng, rất Nhật, mà sách giáo khoa JLPT thường bỏ qua.

Từ vựng cốt lõi季語の基本

Tại Trí Lữ智旅にて

Sáng thứ bảy hàng tuần, một thầy người Nhật đọc một haiku của Bashō, Buson hoặc Issa. Lớp dịch sang tiếng Việt, thảo luận hình ảnh, và cảm nhận kigo.

Cuối tháng, mỗi học viên tự sáng tác một haiku bằng tiếng Nhật. Bài hay nhất được đăng trên Blog Trí Lữ và in trên thiệp gửi về cho phụ huynh học viên dưới 18 tuổi.

Đọc thêm推薦

Học chi tiết