Bài thi tự luận, độ khó ~N2–N1, đòi hỏi vốn ngôn ngữ học thuật và khả năng lập luận chặt chẽ. Phần Viết bao gồm bốn mảng kỹ năng dưới đây:

Tài liệu chính thức không công bố số câu / thang điểm cố định cho từng phần; trọng tâm là chiều sâu lập luận và độ chuẩn xác ngôn ngữ chứ không phải đếm câu trắc nghiệm.

Phần thi làm nên đẳng cấp riêng của HSG Quốc gia: thí sinh đối thoại trực tiếp với hội đồng giám khảo, vừa trình bày vừa bảo vệ quan điểm.

Thí sinh là thành viên đội tuyển học sinh giỏi của tỉnh / thành phố — phần lớn đến từ các trường THPT chuyên — đã vượt qua vòng chọn HSG cấp tỉnh / thành. Mỗi đơn vị có số lượng thí sinh theo quy định của Bộ GD&ĐT.

• Trình độ cần đạt: tương đương ~N2–N1, vững cả đọc hiểu học thuật, viết luận lẫn thuyết trình.
• Không chỉ giỏi ngữ pháp – từ vựng, mà phải tạo ra được sản phẩm ngôn ngữ hoàn chỉnh (bài luận, bài nói có lập luận).

• HSG Quốc gia — cấp cao nhất toàn quốc, do Bộ GD&ĐT tổ chức, độ khó tới N1, đặc biệt có thêm phần thi Nói trực tiếp với giám khảo.
• HSG Thành phố — vòng chọn lọc ở địa phương, nhẹ hơn về độ khó và quy mô; là bước đệm để lọt vào đội tuyển quốc gia. Xem thêm HSG Thành phố.

Thí sinh xuất sắc được xếp giải Nhất · Nhì · Ba · Khuyến khích theo kết quả tổng hợp cả phần Viết và phần Nói. Số lượng và tỉ lệ giải do quy chế của Bộ GD&ĐT quy định cho từng năm.

Học sinh đạt giải được hưởng ưu tiên / tuyển thẳng hoặc ưu tiên xét tuyển đại học theo quy chế tuyển sinh hiện hành. Đây là tấm vé giá trị mở cửa nhiều ngành Ngôn ngữ / Nhật Bản học tại các trường top đầu. (Diện ưu tiên cụ thể cần đối chiếu quy chế và đề án tuyển sinh từng năm, từng trường.)