Thiết lập Hệ thống Chiến tranh Lạnh

Thành lập Liên Hợp Quốc

Các nước Đồng minh đã tổ chức Hội nghị San Francisco (サンフランシスコ会議) vào tháng 4-6 năm 1945, ngay trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. Tại đó, Hiến chương Liên Hợp Quốc đã được thông qua, và vào tháng 10 cùng năm, Liên Hợp Quốc (国際連合) được thành lập với mục đích duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, v.v. (tr. 249~250).

Khởi đầu Chiến tranh Lạnh

Việc khôi phục trật tự thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai diễn ra chủ yếu dưới sự lãnh đạo của Mỹ, nhưng Đông Âu đã bị Liên Xô, nước đã giải phóng khu vực này khỏi sự thống trị của Đức Quốc xã, đặt dưới phạm vi ảnh hưởng của mình.

Trước những động thái như vậy của Liên Xô, Thủ tướng Anh Churchill (チャーチル) đã có bài diễn văn "Bức màn sắt (鉄のカーテン)" vào năm 1946, chỉ trích việc Liên Xô đang thiết lập phạm vi ảnh hưởng ở Đông Âu. Sau các nước Đông Âu, khi phong trào cộng sản hóa trở nên mạnh mẽ ở Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Mỹ Truman đã công bố Học thuyết Truman (トルーマン・ドクトリン) vào năm 1947, nhằm ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản lan rộng sang châu Âu. Tiếp đó, Ngoại trưởng Marshall đã công bố Kế hoạch Marshall (マーシャル・プラン), một kế hoạch viện trợ nhằm khôi phục kinh tế châu Âu, và các nước Tây Âu đã chấp nhận kế hoạch này.

Liên Xô và các nước Đông Âu đã từ chối chấp nhận Kế hoạch Marshall, thành lập Cominform (コミンフォルム) (Cục Thông tin các Đảng Cộng sản) lấy Liên Xô làm trung tâm, nhằm tăng cường mối liên kết giữa các nước xã hội chủ nghĩa. Sau đó, vào năm 1949, họ đã thành lập Hội đồng Tương trợ Kinh tế Đông Âu (COMECON) như một tổ chức hợp tác kinh tế. Qua đó, Chiến tranh Lạnh (冷戦), một cuộc đối đầu gay gắt kéo dài đến mức cận kề chiến tranh, đã chính thức bùng nổ giữa các nước tự do chủ nghĩa (Khối phương Tây) do Mỹ đứng đầu và các nước xã hội chủ nghĩa (Khối phương Đông) do Liên Xô đứng đầu.

Sự chia cắt nước Đức

Sau chiến tranh, Đức và thủ đô Berlin (ベルリン) của nước này đã bị bốn nước Mỹ, Anh, Pháp và Liên Xô chia cắt và chiếm đóng.

Khi Mỹ, Anh và Pháp thúc đẩy việc hợp nhất các vùng chiếm đóng, Liên Xô đã phản đối điều này và vào năm 1948, cấm mọi hoạt động giao thông đến Tây Berlin (Phong tỏa Berlin (ベルリン封鎖)). Điều này đã khiến mâu thuẫn giữa Tây Đức do Mỹ, Anh và Pháp quản lý với Đông Đức do Liên Xô quản lý trở nên gay gắt và quyết định. Và vào năm 1949,

〔図表: 東西分裂時のドイツ〕

Tại Tây Đức, Cộng hòa Liên bang Đức được thành lập, và tại Đông Đức, Cộng hòa Dân chủ Đức được thành lập, khiến Đức bị chia cắt thành Đông và Tây. Vào năm 1961, một bức tường chia thành phố Berlin thành Đông và Tây (Bức tường Berlin) đã được xây dựng.

Sự hình thành các khối quân sự (軍事ブロック化)

Khi sự phong tỏa Berlin của Liên Xô làm gia tăng căng thẳng giữa hai quốc gia Đông và Tây, vào năm 1949, 12 quốc gia gồm Mỹ, Canada và các nước Tây Âu đã thành lập liên minh quân sự chống Liên Xô là Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) (北大西洋条約機構), và ở nhiều nơi, một hệ thống an ninh tập thể (集団安全保障体制) lấy Mỹ làm trung tâm đã được tạo ra (tr.248). Đáp lại điều này, vào năm 1955, 8 quốc gia gồm Liên Xô và các nước Đông Âu đã thành lập Tổ chức Hiệp ước Warsaw (ワルシャワ条約機構) để đối phó với các nước phương Tây. Trong bối cảnh đó, Mỹ và Liên Xô đã bước vào thời kỳ chạy đua phát triển vũ khí hạt nhân (tr.257).

Các nước châu Âu và Mỹ trong Chiến tranh Lạnh (冷戦下の欧米諸国)

• ▶ Mỹ (アメリカ) Trong nội bộ nước Mỹ, cuộc săn lùng đỏ (赤狩り) (McCarthyism) đã được thực hiện, bắt giữ hoặc trục xuất những người cộng sản (共産主義者) và những người ủng hộ họ khỏi công việc.
• ▶ Pháp (フランス) Sau khi Paris được giải phóng vào năm 1944, De Gaulle (ド・ゴール), người lãnh đạo phong trào kháng chiến (抵抗運動), sau khi trở thành thủ tướng chính phủ lâm thời, đã trở thành tổng thống vào năm 1958.
• ▶ Đông Âu (東ヨーロッパ) Vào năm 1956 tại Hungary, một cuộc nổi dậy chống Liên Xô (反ソ暴動) đã xảy ra (Sự kiện Hungary (ハンガリー事件)), và vào năm 1968 tại Tiệp Khắc, một phong trào dân chủ hóa (民主化運動) đã xảy ra (Mùa xuân Praha (プラハの春)), nhưng cả hai đều bị Liên Xô can thiệp và dập tắt.

〔図表: ▲冷戦下のヨーロッパ (1956年)〕

Đối đầu trong hệ thống Chiến tranh Lạnh

Xung đột khu vực do đối đầu Đông-Tây

• ▶Nội chiến Quốc-Cộng Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, tại Trung Quốc, Đảng Cộng sản Trung Quốc được nông dân ủng hộ và phát triển đã đối đầu với Quốc dân Đảng dựa vào viện trợ của Mỹ, dẫn đến nội chiến (国共内戦). Kết quả là quân đội Cộng sản giành chiến thắng, và vào tháng 10 năm 1949, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (中華人民共和国) do Mao Trạch Đông làm Chủ tịch đã được thành lập. Mặt khác, Quốc dân Đảng do Tưởng Giới Thạch lãnh đạo đã chạy sang Đài Loan.

  〔図表: 毛沢東〕

• ▶Chiến tranh Đông Dương Tại Việt Nam thuộc Pháp ở Đông Dương, vào tháng 9 năm 1945 sau Chiến tranh thế giới thứ hai, lãnh tụ phong trào độc lập là Hồ Chí Minh đã tuyên bố thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (ベトナム民主共和国) (Bắc Việt Nam). Tuy nhiên, Pháp không công nhận điều này, và vào năm 1946, Chiến tranh Đông Dương (インドシナ戦争) (1946~54) đã bùng nổ. Pháp đã thành lập một chính quyền khác ở miền Nam và nhận viện trợ quân sự từ Mỹ, nhưng đã thất bại trước Bắc Việt Nam vào năm 1954, và Hiệp định đình chiến Genève (ジュネーヴ休戦協定) đã được ký kết. Nhờ đó, quân đội Pháp đã rút quân.

• ▶Chiến tranh Triều Tiên Triều Tiên, vốn là thuộc địa của Nhật Bản, sau Chiến tranh thế giới thứ hai đã bị đặt dưới sự quản lý của quân đội Liên Xô ở phía Bắc và quân đội Mỹ ở phía Nam, lấy vĩ tuyến 38 làm ranh giới. Và vào năm 1948, Đại Hàn Dân Quốc (大韓民国) (Hàn Quốc) được thành lập ở phía Nam, tiếp theo là Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (朝鮮民主主義人民共和国) (Bắc Triều Tiên) được thành lập ở phía Bắc. Vào năm 1950, khi cuộc đối đầu về vấn đề thống nhất vẫn tiếp diễn, quân đội Bắc Triều Tiên đã xâm lược Hàn Quốc, dẫn đến Chiến tranh Triều Tiên (朝鮮戦争) (1950~53). Bắc Triều Tiên được Trung Quốc, còn Hàn Quốc được Quân đội Liên Hợp Quốc (国連軍) (chính xác hơn là quân đội đa quốc gia) do Mỹ dẫn đầu hỗ trợ, đã tiến hành các trận chiến ác liệt, nhưng vào năm 1953, Hiệp định đình chiến (休戦協定) đã được ký kết. Khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết “Đoàn kết vì hòa bình” (「平和のための結集」), theo đó nếu Hội đồng Bảo an không thể thực hiện nhiệm vụ của mình do quyền phủ quyết (拒否権) của các thành viên thường trực, Đại hội đồng có thể khuyến nghị các biện pháp cưỡng chế.

Tan băng và tái diễn Chiến tranh Lạnh

• ▶Tan băng Tại Liên Xô, sau khi Stalin, người đã thiết lập chế độ độc tài, qua đời vào năm 1953, một hệ thống lãnh đạo tập thể do Khrushchev (フルシチョフ) đứng đầu đã được thiết lập, và Liên Xô hướng tới đường lối cùng tồn tại hòa bình với Mỹ. Năm 1955, các nhà lãnh đạo của bốn quốc gia Mỹ, Anh, Pháp, Liên Xô đã tập hợp và tổ chức Hội nghị thượng đỉnh bốn cường quốc Genève (ジュネーヴ4巨頭会談). Nhân sự kiện này, thời kỳ tan băng Chiến tranh Lạnh (冷戦の雪解け) đã đến, và các phong trào nhằm đạt được hòa bình thông qua đối thoại bắt đầu xuất hiện.

• ▶Khủng hoảng tên lửa Cuba Tại Cuba, vào năm 1959, Castro (カストロ) và những người khác đã lãnh đạo một cuộc cách mạng (Cách mạng Cuba) (キューバ革命), và vào năm 1961, một chính quyền mới (chính quyền Castro) đã ra đời. Chính quyền Castro đã đưa ra tuyên bố xã hội chủ nghĩa và thiết lập quan hệ với Liên Xô

  〔図表: ケネディ〕

Tình hình trở nên căng thẳng hơn, Liên Xô đã xây dựng căn cứ tên lửa ở Cuba. Khi biết điều này, Tổng thống Mỹ Kennedy đã yêu cầu Liên Xô rút căn cứ vào năm 1962, dẫn đến nguy cơ chiến tranh hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô (Khủng hoảng tên lửa Cuba (キューバ危機)). Tuy nhiên, Khrushchev của Liên Xô đã chấp nhận yêu cầu, và chiến tranh hạt nhân đã được tránh khỏi.

▶Chiến tranh Việt Nam (ベトナム戦争) Năm 1955, Mỹ đã thành lập Việt Nam Cộng hòa (Nam Việt Nam) ở miền Nam để đối phó với Bắc Việt Nam, một quốc gia xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, Việt Nam bị chia cắt thành hai miền Nam – Bắc. Khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập vào năm 1960, Tổng thống Mỹ Johnson (ジョンソン) đã bắt đầu ném bom (Bắc kích (北爆)) Bắc Việt Nam, nơi đang hỗ trợ Mặt trận Dân tộc Giải phóng vào năm 1965, khiến Chiến tranh Việt Nam (1965~73 [có nhiều quan điểm]) trở nên ác liệt. Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài do Liên Xô và Trung Quốc hỗ trợ Bắc Việt Nam, và các phong trào phản chiến cũng nổ ra ở Mỹ. Vì vậy, vào năm 1973, Tổng thống Nixon (ニクソン) của Mỹ đã ký kết Hiệp định Hòa bình Paris (パリ和平協定) và rút quân khỏi Việt Nam. Năm 1976, hai miền Nam – Bắc được thống nhất bởi Bắc Việt Nam, và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (ベトナム社会主義共和国) được thành lập.

• Nội chiến Quốc-Cộng (国共内戦)
  (1945~49 năm)
  →Thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

• Chiến tranh Đông Dương (インドシナ戦争)
  (1946~54 năm)
  →Pháp rút khỏi Việt Nam

• Chiến tranh Triều Tiên (朝鮮戦争)
  (1950~53 năm)
  →Mỹ và Trung Quốc can thiệp

• Khủng hoảng tên lửa Cuba (キューバ危機)
  (1962 năm)
  →Nguy cơ chiến tranh hạt nhân Mỹ-Liên Xô

• Chiến tranh Việt Nam (ベトナム戦争)
  (1965~73 năm)
  →Mỹ rút khỏi Việt Nam

Sự can thiệp của Mỹ

▲Xung đột khu vực trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh

③Độc lập của các quốc gia châu Á và châu Phi

Độc lập của châu Á

Tại Ấn Độ (インド), vốn là thuộc địa của Anh, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các phong trào độc lập chống lại Anh đã nổ ra ở nhiều nơi. Kết quả là vào năm 1947, quốc gia này đã chia thành Liên bang Ấn Độ (インド連邦) của người theo đạo Hindu và Pakistan (パキスタン) của người theo đạo Hồi, và giành được độc lập. Năm sau đó, Gandhi (ガンディー) (tr.120), người đã không ngừng kêu gọi hòa giải giữa hai cộng đồng tôn giáo, đã bị sát hại.

Indonesia (インドネシア), vốn nằm dưới sự cai trị của Nhật Bản, sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đã tuyên bố độc lập với Sukarno (スカルノ) làm lãnh đạo. Tuy nhiên, nhằm khôi phục chế độ thuộc địa

〔図表: アジア諸国の独立〕

▲Độc lập của các quốc gia châu Á

Hà Lan, nước muốn duy trì quyền kiểm soát, đã không công nhận nền độc lập, và một cuộc chiến tranh giành độc lập đã nổ ra. Sau đó, nền độc lập đã được công nhận theo Hiệp định Hague năm 1949.

Diễn biến và độc lập của các quốc gia châu Phi

Tại Ai Cập, năm 1952, một cuộc cách mạng đã nổ ra do sự bất mãn với chế độ quân chủ (Cách mạng Ai Cập), và năm sau đó, Cộng hòa Ai Cập được thành lập.

Nasser, người nắm quyền vào năm 1954, đã tuyên bố quốc hữu hóa (国有化) Kênh đào Suez (スエズ運河), nơi Anh đang nắm giữ quyền lợi.

Khi Ghana giành độc lập từ Anh vào năm 1957, từ đó trở đi, các quốc gia châu Phi lần lượt giành độc lập. Đặc biệt, năm 1960 được gọi là Năm châu Phi (アフリカの年) vì có 17 quốc gia giành độc lập. Sau đó, nhiều quốc gia tiếp tục giành độc lập, chẳng hạn như Algeria đã hoàn thành độc lập vào năm 1962 sau cuộc chiến tranh kéo dài 7 năm với Pháp, nước cai trị. Năm 1963, các nhà lãnh đạo của các quốc gia châu Phi đã tập trung tại Ethiopia để tổ chức một hội nghị. Và dưới khẩu hiệu "Châu Phi là một", Tổ chức Thống nhất châu Phi (アフリカ統一機構 - OAU) đã được thành lập với mục đích chống lại chủ nghĩa thực dân và hợp tác lẫn nhau. Tổ chức này đã phát triển thành Liên minh châu Phi (アフリカ連合 - AU) vào năm 2002.

〔図表: アフリカ諸国の独立〕

Sự trỗi dậy của Thế giới thứ ba (非同盟諸国)

Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh tiếp diễn, một phong trào nhằm hình thành Thế giới thứ ba (第三世界), không thuộc về phe Mỹ cũng không thuộc về phe Liên Xô, đã xuất hiện trong các quốc gia châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Năm 1954, Thủ tướng Ấn Độ Nehru và Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đã hội đàm và tuyên bố Năm nguyên tắc hòa bình (平和五原則), bao gồm tôn trọng lãnh thổ và chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ, và cùng tồn tại hòa bình. Năm sau đó, đại diện của 29 quốc gia châu Á và châu Phi, bao gồm Nhật Bản và Trung Quốc, đã tập trung tại Bandung, Indonesia, và Hội nghị Á-Phi (アジア・アフリカ会議 - Hội nghị Bandung) đã được tổ chức. Sau đó, Mười nguyên tắc hòa bình (平和十原則), cụ thể hóa Năm nguyên tắc hòa bình, đã được thông qua, kêu gọi thế giới chống chủ nghĩa thực dân và cùng tồn tại hòa bình. Tinh thần của Hội nghị Bandung đã được kế thừa tại Hội nghị thượng đỉnh các quốc gia không liên kết lần thứ nhất (第一回非同盟諸国首脳会議), được tổ chức tại Belgrade, Nam Tư vào năm 1961. Ngoài ra, tại các quốc gia như Philippines (chính quyền Marcos) và Indonesia (chính quyền Suharto), một chế độ được gọi là chuyên chế phát triển (開発独裁) đã xuất hiện từ khoảng những năm 1960, trong đó các phong trào chính trị và xã hội bị đàn áp trong khi công nghiệp hóa được thúc đẩy mạnh mẽ.

Khủng hoảng dầu mỏ (石油危機)

Khủng hoảng dầu mỏ lần thứ nhất (第1次石油危機) (Oil Shock)

Tại Trung Đông, do sự đàn áp người Do Thái (ユダヤ人迫害) của Đức Quốc xã trong Chiến tranh thế giới thứ hai (p. 122), nhiều người Do Thái đã di cư đến Palestine (パレスチナ) nằm dọc bờ biển Địa Trung Hải, nơi họ từng sinh sống (Chủ nghĩa phục quốc Do Thái (シオニズム)). Do đó, xung đột đã nảy sinh giữa họ và người Ả Rập (アラブ人) (người Palestine) sinh sống tại vùng đất này.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Hợp Quốc đã đề xuất chia Palestine thành hai quốc gia: một quốc gia Do Thái và một quốc gia Ả Rập, đồng thời đặt Jerusalem dưới sự quản lý quốc tế. Theo đó, vào năm 1948, quốc gia Do Thái là Israel (イスラエル) đã được thành lập. Sự đối đầu giữa các quốc gia Ả Rập và Israel do việc này được gọi là Vấn đề Palestine (パレスチナ問題) (p. 264). Các quốc gia Ả Rập đã không chấp nhận việc thành lập Israel và sau đó đã gây ra 4 cuộc Chiến tranh Trung Đông.

Chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất (第1次中東戦争) (Chiến tranh Palestine) đã xảy ra giữa Israel và Liên minh Ả Rập gồm 7 quốc gia, trong đó có Ai Cập, những nước phản đối tuyên bố thành lập Israel vào năm 1948. Mặc dù Israel đã bảo vệ được độc lập nhờ sự hòa giải của Liên Hợp Quốc, hơn 1 triệu người Ả Rập (アラブ人) bị trục xuất khỏi Palestine đã trở thành người tị nạn.

Chiến tranh Trung Đông lần thứ hai (第2次中東戦争) (Chiến tranh Suez) đã xảy ra giữa Anh, Pháp, Israel và Ai Cập vào năm 1956, khi Tổng thống Nasser (ナセル大統領) của Ai Cập tuyên bố quốc hữu hóa (国有化) Kênh đào Suez (スエズ運河). Tuy nhiên, do sự lên án của dư luận quốc tế, ba nước này đã rút quân.

Chiến tranh Trung Đông lần thứ ba (第3次中東戦争) (Chiến tranh Sáu ngày) đã xảy ra vào năm 1967 giữa Israel và Ai Cập, Syria, v.v., với bối cảnh là việc người tị nạn Palestine thành lập Tổ chức Giải phóng Palestine (パレスチナ解放機構) (PLO) vào năm 1964. Israel, giành chiến thắng chỉ trong 6 ngày, đã chiếm đóng Bán đảo Sinai (シナイ半島), Cao nguyên Golan (ゴラン高原), Đông Jerusalem (東エルサレム), v.v.

Năm 1973, Ai Cập và Syria đã tấn công Israel nhằm giành lại các vùng lãnh thổ đã mất (Chiến tranh Trung Đông lần thứ tư (第4次中東戦争)). Ngay sau khi chiến tranh bùng nổ, Israel đã rơi vào tình thế khó khăn nhưng cuối cùng đã giành chiến thắng. Trong cuộc chiến này, Tổ chức các nước Ả Rập xuất khẩu dầu mỏ (アラブ石油輸出国機構) (OAPEC) đã hạn chế xuất khẩu dầu mỏ sang các quốc gia ủng hộ Israel, và Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (石油輸出国機構) (OPEC) (p. 41) cũng thực hiện việc hạn chế xuất khẩu dầu mỏ và tăng giá đáng kể, khiến các nước phát triển chịu thiệt hại kinh tế nặng nề và lạm phát toàn cầu lan rộng. Hiện tượng này được gọi là Khủng hoảng dầu mỏ lần thứ nhất (第1次石油危機) (Oil Shock).

Sau đó, vào năm 1979, Israel và Ai Cập đã ký hiệp ước hòa bình, và Bán đảo Sinai (シナイ半島) đã được trả lại cho Ai Cập. Tuy nhiên, Tổng thống Sadat (サダト大統領) của Ai Cập, người đã đạt được hòa bình, đã bị những người Hồi giáo cực đoan ám sát vào năm 1981. Các cuộc đàm phán hòa bình sau đó cũng không tiến triển nhiều, và Vấn đề Palestine vẫn chưa được giải quyết cho đến nay.

Khủng hoảng dầu mỏ lần thứ hai (第2次石油危機)

Năm 1979, tại Iran (イラン), chế độ quân chủ đã tiến hành hiện đại hóa dưới sự hỗ trợ của Mỹ đã bị lật đổ, nhà lãnh đạo tôn giáo Khomeini (ホメイニ), người chủ trương phục hưng Hồi giáo, đã nắm quyền, và Cộng hòa Hồi giáo Iran (イラン・イスラーム共和国) đã được thành lập.

đã xảy ra (Cách mạng Iran). Nhân sự kiện này, các quốc gia sản xuất dầu mỏ Ả Rập đã tăng mạnh giá dầu thô
dẫn đến Khủng hoảng dầu mỏ lần thứ hai (第2次石油危機) (tr.186), kinh tế thế giới lại rơi vào suy thoái.

Sự sụp đổ của hệ thống Chiến tranh Lạnh

Chấm dứt hệ thống Chiến tranh Lạnh

Từ cuối những năm 1970, Liên Xô không chỉ gặp khó khăn trong phát triển kinh tế, mà còn do cuộc xâm lược Afghanistan năm 1979, quan hệ với Mỹ cũng xấu đi một lần nữa.
Năm 1985, Gorbachev trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, từ năm sau đó, để tái thiết hệ thống chính trị và xã hội trong nước, ông đã khởi xướng Perestroika (ペレストロイカ) (cải cách), thúc đẩy dân chủ hóa và tự do hóa.

〔図表: ゴルバチョフ〕

Về đối ngoại, ông đã thực hiện chính sách cùng tồn tại hòa bình, đề xướng "Ngoại giao tư duy mới (新思考外交)" với Mỹ, và rút quân khỏi Afghanistan từ năm 1988 đến năm sau đó. Điều này đã thể hiện rõ ý chí chấm dứt hệ thống Chiến tranh Lạnh. Và vào năm 1989, Gorbachev và Tổng thống Mỹ Bush đã hội đàm tại Malta (マルタ) trên Địa Trung Hải (Hội nghị Malta (マルタ会談)), tuyên bố chấm dứt Chiến tranh Lạnh. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, việc cắt giảm vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô đã được đẩy mạnh (tr.259).

Cách mạng Đông Âu và sự tan rã của Liên Xô

Năm 1989, tại các quốc gia xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu như Ba Lan và Romania, chịu ảnh hưởng của Perestroika, các chế độ cộng sản lần lượt sụp đổ, và các quốc gia dân chủ ra đời (Cách mạng Đông Âu (東欧革命)). Vào tháng 11 năm 1989, Bức tường Berlin (ベルリンの壁) (tr.127), biểu tượng của sự đối đầu Đông-Tây kể từ năm 1961, đã bị phá bỏ, và vào tháng 10 năm sau, Thống nhất nước Đức (ドイツ統一) đã được thực hiện.

Trong nội bộ Liên Xô, chịu ảnh hưởng của Cách mạng Đông Âu, phong trào đòi độc lập khỏi Liên Xô của các nước cộng hòa đã mạnh lên. Năm 1991, Ba quốc gia Baltic (バルト三国) (Estonia, Latvia, Litva) lần lượt tuyên bố độc lập, các nước cộng hòa khác cũng thành lập Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (CIS) (独立国家共同体), lấy Nga làm trung tâm. Như vậy, Liên Xô đã tan rã.

〔図表: 結成当初の独立国家共同体〕

Cũng do ảnh hưởng của sự tan rã Liên Xô và các yếu tố khác, quá trình tan rã cũng diễn ra tại Liên bang Nam Tư (ユーゴスラヴィア連邦). Năm 1991, khi Croatia (クロアチア) và Slovenia (スロヴェニア) tuyên bố ly khai, nội chiến đã nổ ra với Serbia. Năm 1997, nội chiến lại nổ ra liên quan đến độc lập của Tỉnh tự trị Kosovo (コソヴォ自治州) ở miền nam Serbia (tr.264), và vào năm 1999, quân đội NATO đã

cuộc không kích (空爆) vào Serbia đã diễn ra. Trải qua những hỗn loạn (混乱) này, vào năm 2006, 6 nước cộng hòa (共和国) cấu thành Liên bang (連邦) Nam Tư (ユーゴスラヴィア) cũ (旧) đã hoàn toàn (完全) ly khai (分離).

Tình hình Trung Đông (中東情勢)

Từ giữa thế kỷ 20 (20世紀半ば) trở đi, chủ nghĩa Hồi giáo (イスラム主義) đã trỗi dậy (台頭), phủ nhận (否定) các chính sách hiện đại hóa (近代化政策) và giá trị (価値観) của Mỹ và châu Âu, và tìm cách cải cách (改革) xã hội (社会) theo tư tưởng (考え) Hồi giáo (イスラム教).

Tại Iran, vào năm 1979, Cách mạng Iran (イラン革命) đã nổ ra, chế độ quân chủ (王政) của Iran, vốn đã thúc đẩy hiện đại hóa (近代化) bằng cách liên kết (結) với Mỹ, đã bị lật đổ, và một chính quyền mới (新政権) do Giáo chủ Khomeini (ホメイニ師) làm lãnh đạo tối cao (最高指導者) đã ra đời (誕生). Lo sợ (おそれ) sự lan rộng (広がり) của cuộc cách mạng (革命), Tổng thống (大統領) Iraq Saddam Hussein đã xâm lược (侵攻) Iran vào năm 1980, và Chiến tranh Iran-Iraq (イラン・イラク戦争) (1980-88) đã nổ ra. Cuộc chiến (戦争) kéo dài (長期化) cho đến năm 1988.

Do tài chính (財政) xấu đi (悪化) bởi Chiến tranh Iran-Iraq (イラン・イラク戦争), Iraq đã xâm lược (侵攻) Kuwait (クウェート) vào năm 1990 nhằm chiếm dầu mỏ (石油). Đáp lại (対) hành động này, một lực lượng đa quốc gia (多国籍軍) do Mỹ dẫn đầu (中心) đã được thành lập (組織), và vào năm 1991, đã bắt đầu (開始) tấn công (攻撃) Iraq, buộc Iraq phải rút quân (撤退) khỏi Kuwait (Chiến tranh Vùng Vịnh (湾岸戦争)).

Sau khi Liên Xô rút quân (ソ連撤退後) vào năm 1989, Taliban, một tổ chức Hồi giáo cực đoan (イスラム原理主義), đã nắm quyền (政権) ở Afghanistan. Vào tháng 9 năm 2001, các cuộc tấn công khủng bố đồng thời (同時多発テロ) đã xảy ra ở Mỹ, quân đội (軍) Mỹ và Anh đã tiến hành (行) không kích (空爆) Afghanistan, nơi che giấu (かくまう) những kẻ chủ mưu (中心人物) khủng bố, và thành lập (立てた) một chính quyền mới (新たな政権).

Hơn nữa, Mỹ và Anh, cho rằng chính quyền (政権) Hussein của Iraq hỗ trợ (支援) khủng bố và có nguy cơ (おそれ) sử dụng (使用) vũ khí hủy diệt hàng loạt (大量破壊兵器), đã xâm lược (侵攻) Iraq vào tháng 3 năm 2003, và lật đổ (倒) chính quyền (政権) Hussein (Chiến tranh Iraq (イラク戦争)).

Từ cuối năm 2010 đến năm 2012, tại các quốc gia (諸国) Ả Rập ở Bắc (北) Phi và khu vực Trung Đông (中東地域), những người dân (人々) bất mãn (不満) với sự chênh lệch kinh tế (経済的格差) và chế độ độc tài (独裁政権) đã đứng lên (立ち上がり), và một phong trào dân chủ hóa (民主化運動) quy mô lớn (大規模) đã nổ ra. Cuộc biểu tình chống chính phủ (反政府) nổ ra ở Tunisia (チュニジア) vào tháng 12 năm 2010 đã lan rộng (広がり) khắp các quốc gia (諸国) Ả Rập (Mùa xuân Ả Rập (アラブの春)). Tại Tunisia, Ai Cập, Libya và các nước khác, các chế độ độc tài lâu năm (長期独裁政権) đã bị lật đổ (倒) bởi các cuộc biểu tình quy mô lớn (大規模) của người dân (民衆), nhưng ở Syria (シリア), các lực lượng vũ trang (武装勢力) từ nước ngoài (外国) đã xâm nhập (侵入) và gây ra một cuộc nội chiến (内戦) khốc liệt (激しい). Trong bối cảnh đó, một tổ chức cực đoan (過激派組織) tên là IS (イスラミック・ステート) đã ra đời (生まれ), đã đơn phương (一方的) tuyên bố (宣言) thành lập (樹立) một “Nhà nước Hồi giáo (イスラム国家)” vượt qua biên giới (国境) với Iraq láng giềng (隣), và mở rộng (拡大) thế lực (勢力). Sau đó, cuộc chiến (戦い) giữa chính phủ (政府), phe đối lập (反政府) và IS ở Syria tiếp diễn (続き) (IS sụp đổ (崩壊) vào tháng 10 năm 2017), và nhiều người tị nạn (難民) (tr.265) đã phải chạy trốn (逃) ra nước ngoài (国外) đến châu Âu và các khu vực khác.

〔図表: 中東の民主化運動〕

"Nga xâm lược Ukraine"

Năm 2014, khi mâu thuẫn giữa phe thân phương Tây và phe thân Nga trở nên gay gắt ở Ukraine liên quan đến việc gia nhập EU (〇 tr. 205), Nga đã sáp nhập Bán đảo Crimea (クリミア半島) nơi đa số dân cư là người Nga. Sau đó, một thỏa thuận đã được ký kết giữa Nga và Ukraine nhằm công nhận quyền tự trị của các khu vực phía đông Ukraine nơi có nhiều người Nga sinh sống. Tuy nhiên, do thỏa thuận không được thực hiện và Ukraine hướng tới việc gia nhập NATO (〇 tr. 127), Nga đã bắt đầu xâm lược Ukraine vào tháng 2 năm 2022. Tính đến tháng 1 năm 2024, cuộc chiến giữa hai nước vẫn đang tiếp diễn.

⑥ Lịch sử Nhật Bản thời hậu chiến Điểm chính (〇 tr. 181・236)

Chính trị dưới thời chiếm đóng

▶Chế độ cai trị gián tiếp (間接統治) Tháng 8 năm 1945, Nhật Bản chấp nhận Tuyên bố Potsdam (ポツダム宣言) và đầu hàng vô điều kiện, sau đó bị các nước Đồng minh (連合国) do Hoa Kỳ đứng đầu chiếm đóng. Tại Tokyo, Bộ Tư lệnh Tối cao Lực lượng Đồng minh (GHQ) (連合国軍最高司令官総司令部) được thành lập, và MacArthur (マッカーサー) được bổ nhiệm làm Tư lệnh Tối cao. Từ đó trở đi, chế độ cai trị gián tiếp (間接統治), trong đó chính phủ Nhật Bản thực hiện quyền cai trị dưới sự chỉ đạo và khuyến nghị của GHQ, đã được thúc đẩy. Okinawa và các khu vực khác nằm dưới sự cai trị quân sự của Hoa Kỳ.

〔図表: 日本統治の仕組み〕

▶Chính sách chiếm đóng ban đầu (初期の占領政策) Mục tiêu của chính sách chiếm đóng ban đầu của GHQ là phi quân sự hóa và dân chủ hóa (非軍事化・民主化) Nhật Bản. Vì vậy, họ đã giải thể quân đội Nhật Bản, mở Tòa án Quân sự Quốc tế Viễn Đông (Tòa án Tokyo) (極東国際軍事裁判) để xét xử các nhà lãnh đạo chiến tranh, và trục xuất những người theo chủ nghĩa quân phiệt khỏi các chức vụ công. Ngoài ra, họ đã ban hành Năm Chỉ thị Cải cách Lớn (五大改革指令) bao gồm 5 mục, chẳng hạn như trao quyền bầu cử cho phụ nữ (女性に選挙権) và dân chủ hóa kinh tế (経済の民主化) (〇 tr. 181). Dựa trên chỉ thị này, chính phủ đã sửa đổi Luật Bầu cử Hạ viện (衆議院議員選挙法), trao quyền bầu cử cho nam nữ từ 20 tuổi trở lên (満20歳以上の男女に選挙権) và công nhận quyền tham chính của phụ nữ (婦人参政権). Năm 1946, cuộc tổng tuyển cử đầu tiên sau chiến tranh được tổ chức, và 39 nữ nghị sĩ đã ra đời.

Chuyển đổi chính sách chiếm đóng và khôi phục chủ quyền

▶Chuyển đổi chính sách chiếm đóng (占領政策の転換) Khi Chiến tranh Lạnh Đông-Tây (東西冷戦) lan rộng sang Đông Á, để biến Nhật Bản thành cứ điểm chống cộng sản (反共産主義の拠点), chính sách chiếm đóng của Hoa Kỳ đã chuyển sang phục hồi kinh tế (経済復興) (〇 tr. 181) nhằm thúc đẩy sự tự chủ của nền kinh tế Nhật Bản. Khi Chiến tranh Triều Tiên (朝鮮戦争) bùng nổ vào năm 1950, Lực lượng Dự bị Cảnh sát (警察予備隊) được thành lập (〇 tr. 225), đồng thời Hoa Kỳ đã đẩy nhanh việc ký kết hiệp ước hòa bình với Nhật Bản để đưa Nhật Bản vào phe phương Tây (tư bản chủ nghĩa).

▶Khôi phục chủ quyền (主権の回復) Năm 1951, Hội nghị Hòa bình San Francisco (サンフランシスコ講和会議) được tổ chức, và Hiệp ước Hòa bình San Francisco (サンフランシスコ平和条約) được ký kết giữa Nhật Bản và các nước phương Tây, giúp Nhật Bản khôi phục độc lập sau khi hiệp ước có hiệu lực vào năm sau.

Tuy nhiên, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã không được mời tham dự hội nghị, và Liên Xô cùng các nước phe xã hội chủ nghĩa khác đã từ chối ký kết. Ngoài ra, Hàn Quốc, vốn là thuộc địa của Nhật Bản, không phải là quốc gia thuộc đối tượng ký kết hiệp ước. Do đó, việc ký kết các hiệp ước riêng lẻ với các quốc gia này đã trở thành một thách thức đối với ngoại giao Nhật Bản. Đồng thời với hiệp ước hòa bình, Hiệp ước An ninh Nhật-Mỹ (日米安全保障条約) cũng được ký kết (tr.226). Nhật Bản đã khôi phục chủ quyền, nhưng sau đó vẫn nằm dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của Hoa Kỳ về mặt chính trị và kinh tế.

Triển khai ngoại giao

Nội các Hatoyama Ichiro đã ký kết **Tuyên bố chung Nhật-Xô** (日ソ共同宣言) vào năm 1956. Kết quả là, mối quan hệ hữu nghị với Liên Xô, nước đã từ chối Nhật Bản gia nhập Liên Hợp Quốc, được khôi phục, và việc gia nhập **Liên Hợp Quốc** (国際連合) đã được chấp thuận. Năm sau đó, Nhật Bản đã thiết lập "Ba nguyên tắc ngoại giao của Nhật Bản" (日本外交の三原則), bao gồm: hợp tác với các quốc gia tự do, chủ nghĩa lấy Liên Hợp Quốc (UN) làm trung tâm, và kiên định vị thế là một thành viên của châu Á.

Năm 1960, Nội các Kishi Nobusuke đã ký kết **Hiệp ước An ninh Nhật-Mỹ mới** (新日米安全保障条約), sửa đổi Hiệp ước An ninh Nhật-Mỹ (tr.226). Nhờ đó, liên minh quân sự Nhật-Mỹ được củng cố, nhưng trong nước Nhật Bản đã nổ ra các phong trào phản đối dữ dội (**Phong trào đấu tranh chống Hiệp ước An ninh** - 安保闘争).

Sau đó, **Nội các Sato Eisaku** (佐藤栄作内閣) được thành lập vào năm 1964, trở thành một chính quyền dài hạn kéo dài 7 năm 8 tháng. Năm 1965, Nhật Bản đã ký kết **Hiệp ước cơ bản Nhật-Hàn** (日韓基本条約), bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Hàn Quốc. Ngoài ra, vào năm 1971, Nhật Bản đã ký kết **Hiệp định trả lại Okinawa** (沖縄返還協定), và Okinawa được trả lại cho Nhật Bản khi hiệp định có hiệu lực vào năm sau. Tiếp đó, vào năm 1972, **Nội các Tanaka Kakuei** (田中角栄内閣) được thành lập với khẩu hiệu "Cải tạo quần đảo Nhật Bản" (日本列島改造), đã ký kết **Tuyên bố chung Nhật-Trung** (日中共同声明) và thực hiện bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Trung Quốc. Dựa trên Tuyên bố chung Nhật-Trung, vào năm 1978, **Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị Nhật-Trung** (日中平和友好条約) đã được ký kết dưới thời **Nội các Fukuda Takeo** (福田赳夫内閣).

『Vấn đề căn cứ quân sự Hoa Kỳ ở Okinawa』

Năm 1971, **Hiệp định trả lại Okinawa** (沖縄返還協定) được ký kết, và hiệp định có hiệu lực vào năm sau, thực hiện việc Okinawa trở về Nhật Bản. Tuy nhiên, hầu hết các căn cứ quân sự của Hoa Kỳ vẫn còn lại ở Okinawa mà không được trả lại. Diện tích tỉnh Okinawa chỉ chiếm khoảng **0.6%** tổng diện tích Nhật Bản, nhưng diện tích các căn cứ quân sự Hoa Kỳ ở Okinawa chiếm khoảng **8%** tổng diện tích tỉnh Okinawa (khoảng **15%** diện tích đảo chính Okinawa), và lên tới khoảng **70%** diện tích các căn cứ quân sự Hoa Kỳ trên toàn Nhật Bản. Trong bối cảnh kêu gọi sắp xếp và thu hẹp các căn cứ, việc di dời **Căn cứ Futenma** (普天間基地) (sân bay) ở thành phố Ginowan đến **Henoko** (辺野古) ở thành phố Nago đã được quyết định, và hiện tại công trình đang được tiến hành, nhưng các phong trào phản đối việc di dời vẫn tiếp diễn.

〔図表: 沖縄のアメリカ軍用施設〕

Các sự kiện chính trên thế giới

1900

• 20 Liên đoàn Quốc tế(こくさいれんめい) (国際連盟) thành lập(ほっそく) (発足)
• 21 Hội nghị Washington(かいぎ) (ワシントン会議) (~22) →Hiệp ước Bốn cường quốc(よん) (四カ国条約) và các hiệp ước khác
• 23 Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ(きょうわこく) (トルコ共和国) thành lập(せいりつ) (成立)
• 28 (ソ) Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất(だい) (第1次五ヵ年計画) thực hiện(じっし) (実施) (~32)
• 29 Đại khủng hoảng kinh tế thế giới(せかいきょうこう) (世界恐慌)
• 31 (Nhật) Sự biến Mãn Châu(まんしゅうじへん) (満州事変)
• 33 (Đức) Nội các Hitler(ないかく) (ヒトラー内閣) thành lập(せいりつ) (成立)
• 36 (Đức) Tái quân sự hóa Rheinland(しんちゅう) (ラインラント進駐)
• 37 Chiến tranh Trung-Nhật(にっちゅうせんそう) (日中戦争) bùng nổ(ぼっぱつ) (勃発) (~45)
• Nội chiến Tây Ban Nha(ないせん) (スペイン内戦) (~39)
• 39 Hiệp ước Xô-Đức không xâm lược(どく) (独ソ不可侵条約)
• 39 Chiến tranh thế giới thứ hai(だい) (第二次世界大戦) bùng nổ(ぼっぱつ) (勃発) (~45)
• 40 Hiệp ước Ba bên Nhật-Đức-Ý(にちどくいさんごくどうめい) (日独伊三国同盟)
• 41 Chiến tranh châu Á-Thái Bình Dương(たいへいようせんそう) (アジア・太平洋戦争) bùng nổ(ぼっぱつ) (勃発) (~45)
• 43 Ý đầu hàng(こうふく) (イタリア降伏)
• 44 Quân Đồng minh(れんごうぐん) (連合軍), đổ bộ Normandy(じょうりく) (ノルマンディー上陸)
• 45 Berlin thất thủ(かんらく) (ベルリン陥落)→Đức đầu hàng(こうふく) (ドイツ降伏)
• 45 Ném bom nguyên tử(げんばく) (原爆) xuống Hiroshima(ひろしま) (広島)・Nagasaki(ながさき) (長崎) →Nhật Bản đầu hàng(にほん) (日本降伏)
• 45 Liên Hợp Quốc(こくさいれんごう) (国際連合) thành lập(ほっそく) (発足)
• 46 Chiến tranh Đông Dương(せんそう) (インドシナ戦争) (~54)
• 47 Học thuyết Truman (トルーマン・ドクトリン)
• 47 Liên bang Ấn Độ(れんぽう) (インド連邦)・Pakistan độc lập(どくりつ) (パキスタン独立)
• 48 Phong tỏa Berlin(ふうさ) (ベルリン封鎖)→Đức chia cắt(ぶんれつ) (ドイツ分裂) (49)
• 48 Israel thành lập(けんこく) (イスラエル建国)→Chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất(だい) (第1次中東戦争)
• Đại Hàn Dân Quốc(だいかんみんこく) (大韓民国)・Bắc Triều Tiên thành lập(きたちょうせんけんこく) (北朝鮮建国)
• 49 Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa(ちゅうかじんみんきょうわこく) (中華人民共和国) thành lập(せいりつ) (成立)
• 51 Hiệp ước Hòa bình San Francisco(へいわじょうやく) (サンフランシスコ平和条約)
• 55 Tổ chức Hiệp ước Warsaw(じょうやくきこう) (ワルシャワ条約機構) thành lập(せいりつ) (成立)
• 55 Hội nghị Á-Phi (Bandung)(かいぎ) (アジア・アフリカ会議) được tổ chức(かいさい) (開催)
• 60 Năm châu Phi(とし) (アフリカの年) (các quốc gia châu Phi(しょこく) (アフリカ諸国) giành độc lập(どくりつ) (独立))
• 61 Bức tường Berlin(かべ) (ベルリンの壁)
• 62 Khủng hoảng tên lửa Cuba(きき) (キューバ危機) xảy ra(はっせい) (発生)
• 65 Chiến tranh Việt Nam(せんそう) (ベトナム戦争) leo thang(げきか) (激化) (~73)
• 67 Cộng đồng châu Âu (EC)(せいりつ) (EC成立)
• 73 Chiến tranh Trung Đông lần thứ tư(だい) (第4次中東戦争)→Khủng hoảng dầu mỏ lần thứ nhất(だい) (第1次石油危機)
• 79 Cách mạng Iran(かくめい) (イラン革命)→Khủng hoảng dầu mỏ lần thứ hai(だい) (第2次石油危機)
• (Xô) Xô Viết xâm lược Afghanistan(しんこう) (アフガニスタン侵攻)
• 80 Chiến tranh Iran-Iraq(せんそう) (イラン・イラク戦争) (~88)
• 85 (Xô) Gorbachev bắt đầu cải cách(かいかく) (改革)
• 89 Hội nghị Malta(かいだん) (マルタ会談)→Chiến tranh Lạnh(れいせん) (冷戦) kết thúc(しゅうけつ) (終結)
• 90 Đông và Tây Đức(とうざい) (東西ドイツ) thống nhất(とういつ) (統一)
• 91 Liên Xô(ソれん) (ソ連) tan rã(しょうめつ) (消滅)
• 91 Chiến tranh Vùng Vịnh(わんがんせんそう) (湾岸戦争)
• 92 Hiệp ước Maastricht(じょうやく) (マーストリヒト条約)
• 93 Liên minh châu Âu (EU)(せいりつ) (EU成立)
• 94 (Nam Phi) Chính quyền Mandela(せいけん) (マンデラ政権) thành lập(せいりつ) (成立)

2000

• 01 (Mỹ) Tấn công khủng bố đồng thời(とうじたはつ) (同時多発テロ)
• 01 (Mỹ) Tấn công Afghanistan(こうげき) (アフガニスタン攻撃)
• 02 Liên minh châu Phi(れんごう) (アフリカ連合) thành lập(せいりつ) (成立)
• 03 Chiến tranh Iraq(せんそう) (イラク戦争)
• 22 (Nga) Xâm lược Ukraine(しんこう) (ウクライナ侵攻)

★(Nhật)Nhật Bản(にほん) (日本), (Anh) Anh (イギリス), (Mỹ) Mỹ (アメリカ), (Pháp) Pháp (フランス), (Đức) Đức (ドイツ), (Ý) Ý (イタリア), (Triều)Triều Tiên(ちょうせん) (朝鮮), (Nga) Nga (ロシア), (Trung)Trung Quốc(ちゅうごく) (中国), (Ấn) Ấn Độ (インド), (Nam Phi)Nam(みなみ) Phi (南アフリカ), (Xô)Liên Xô(れん) (ソ連), (Áo) Áo (オーストリア)

Ⅱ Lịch sử 7 Chiến tranh Lạnh và thế giới hiện đại

Đáp án trang 122

Câu 1 Chọn một trong các lựa chọn ①~④ sau đây là mô tả phù hợp nhất về Chiến tranh Lạnh Mỹ-Xô (米ソ冷戦).

• ① Mặc dù có Chiến tranh Lạnh Mỹ-Xô (米ソ冷戦), Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (国連安保理) vẫn chứng kiến Mỹ và Liên Xô hợp tác để giải quyết các xung đột sắc tộc ở nhiều nơi trên thế giới.
• ② Liên Xô (USSR) phong tỏa Tây Berlin (Berlin) vào năm 1948, làm gia tăng căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Liên Xô.
• ③ Chiến tranh Lạnh (冷戦) bắt đầu khi Liên Xô cố gắng xây dựng căn cứ tên lửa ở Cuba (Cuba) vào năm 1962.
• ④ Tại Hội nghị Helsinki (Helsinki) năm 1989, sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh (冷戦) giữa hai nước Mỹ và Liên Xô đã được tuyên bố.

(Năm học 2007 - Lần 2)

Câu 2 Chọn một trong các lựa chọn ①~④ sau đây là cách sắp xếp đúng theo thứ tự thời gian các sự kiện A~D trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh (冷戦期) được liệt kê dưới đây.

A: Khủng hoảng Cuba (Cuba)
B: Chiến tranh Triều Tiên (Korean War) bùng nổ
C: Phong tỏa Berlin (ベルリン封鎖)
D: Hiệp định Hòa bình Paris (パリ和平協定) được ký kết (Chiến tranh Việt Nam)

• ① B→A→C→D
• ② B→C→D→A
• ③ C→B→A→D
• ④ C→D→A→B

Lưu ý) Chiến tranh Việt Nam (Vietnam War)

(Năm học 2008 - Lần 2)

Câu 3 Niên biểu sau đây thể hiện những diễn biến mới của thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai (WWII). Dựa vào đó, hãy trả lời các câu hỏi (1)~(3) dưới đây.

• 1955 Hội nghị Á-Phi (アジア・アフリカ会議) lần thứ nhất (Bandung)
• 1960 17 quốc gia (a) giành độc lập
• 1961 Hội nghị Thượng đỉnh các nước Không liên kết (非同盟諸国首脳会議) lần thứ nhất (Belgrade)
• 1964 Thành lập Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (国連貿易開発会議) (sau đó được tổ chức gần như 4 năm một lần)
• 1974 Tuyên bố thiết lập Trật tự Kinh tế Quốc tế Mới (新国際経済秩序) (Liên Hợp Quốc)

Lưu ý) Hội nghị Á-Phi (Afro-Asian Conference)
Hội nghị Thượng đỉnh các nước Không liên kết (Conference of Non-Aligned Nations)
Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD: United Nations Conference on Trade and Development)

(1) Về phần gạch chân 1 "Hội nghị Á-Phi lần thứ nhất (第1回アジア・アフリカ会議)", nguyên tắc được xác nhận tại hội nghị này là gì? Hãy chọn một đáp án đúng nhất từ ①~④ dưới đây.

• ① Ba nguyên tắc phi hạt nhân (非核三原則)
• ② Tự do thương mại (自由貿易)
• ③ Mười nguyên tắc hòa bình (平和十原則)
• ④ Đối xử tối huệ quốc (最恵国待遇)

(2) Vùng nào sẽ điền vào chỗ trống (a)? Hãy chọn một đáp án thích hợp nhất từ ①~④ dưới đây.

• ① Châu Phi (Africa)
• ② Châu Á (Asia)
• ③ Trung và Nam Mỹ (Latin America)
• ④ Châu Âu (Europe)

(3) Về phần gạch chân 2 "Hội nghị thượng đỉnh các nước không liên kết (非同盟諸国首脳会議)", tại sao từ "không liên kết (非同盟)" lại được sử dụng? Hãy chọn một đáp án thích hợp nhất từ ①~④ dưới đây。(2002年度-第2回)

• ① Vì không thuộc cả nước phát triển (先進国) lẫn nước đang phát triển (発展途上国).
• ② Vì không thuộc phe nào giữa Mỹ (America) và Liên Xô (Soviet).
• ③ Vì không thuộc cả châu Âu lẫn châu Mỹ.
• ④ Vì không thuộc cả nước sản xuất dầu mỏ (産油国) lẫn nước không sản xuất dầu mỏ (非産油国).

Câu hỏi 4 Hãy chọn một đáp án đúng nhất từ ①~④ dưới đây, sắp xếp các sự kiện A~D liên quan đến Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai (WWII) theo thứ tự thời gian.

A: Ký kết Hiệp định trả lại Okinawa (沖縄返還協定調印)
B: Gia nhập Liên Hợp Quốc (国連加盟)
C: Ban hành Hiến pháp Nhật Bản (日本国憲法公布)
D: Ký kết Hiệp ước hòa bình San Francisco (San Francisco 平和条約調印)

• ① C→A→B→D
• ② C→D→B→A
• ③ D→B→C→A
• ④ D→A→C→B

(2009年度-第1回)

問5 Chọn một trong các lựa chọn từ ① đến ④ dưới đây, sắp xếp đúng theo thứ tự thời gian các sự kiện A~D sau đây liên quan đến Liên Xô và các nước Đông Âu (Eastern European countries) trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

A: Mùa xuân Praha (Prague Spring)

B: Xây dựng Bức tường Berlin (Berlin Wall)

C: Liên Xô bắt đầu xâm lược Afghanistan (Afghanistan)

D: Mikhail Gorbachev (Mihail Gorbachev) nhậm chức Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô (General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union)

• ① A→D→C→B
• ② B→A→C→D
• ③ C→B→D→A
• ④ D→C→A→B

(2021年度-第2回)

問6 Chọn một trong các lựa chọn từ ① đến ④ dưới đây, sự kiện phù hợp nhất đã xảy ra ở Liên Xô và các nước Đông Âu (Eastern Europe) từ những năm 1980 đến những năm 1990.

• ① Ở Liên Xô, dưới thời Mikhail Gorbachev (Mikhail Sergeyevich Gorbachev), một cuộc cải cách mang tên Perestroika (perestroika) đã được thực hiện.

• ② Ở Nam Tư (Yugoslavia), hệ thống liên bang đã được giải thể một cách hòa bình, và các quốc gia mới đã ra đời theo từng dân tộc.

• ③ Ở Tiệp Khắc (Czechoslovakia), một phong trào dân chủ đã nổ ra nhưng bị quân đội của Tổ chức Hiệp ước Warsaw (Warsaw Pact) trấn áp.

• ④ Ở Đông Đức, Bức tường Berlin (Berlin Wall) đã được xây dựng để ngăn chặn người dân chạy sang phía Tây.

(2018年度-第1回)

問7 Chọn một trong các lựa chọn từ ① đến ④ dưới đây, sắp xếp đúng theo thứ tự thời gian các sự kiện A~C sau đây đã xảy ra trước và sau khi nước Đức tái thống nhất.

A: Hội nghị Malta (Malta Summit)

B: Liên Xô (USSR) tan rã

C: Bức tường Berlin sụp đổ

• ① A→B→C
• ② A→C→B
• ③ C→A→B
• ④ C→B→A

(2021年度-第1回)

Câu 31 Đọc đoạn văn sau đây về chính trị quốc tế ngày nay và trả lời các câu hỏi từ (1) đến (3) dưới đây.

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, một cuộc đối đầu được gọi là Chiến tranh Lạnh (冷戦) đã bắt đầu giữa hai phe Đông và Tây, với hai siêu cường là Hoa Kỳ và Liên Xô (USSR) đứng đầu. Trong khi đó, một thế lực thứ ba (第三勢力) không thuộc về cả hai phe Hoa Kỳ và Liên Xô đã trỗi dậy. Đến nửa cuối những năm 1980, những cải cách bắt đầu ở Liên Xô đã mang lại ảnh hưởng lớn cả trong và ngoài nước, và tại Hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ - Liên Xô được tổ chức vào tháng 12 năm 1989, Chiến tranh Lạnh đã được tuyên bố kết thúc. Tuy nhiên, sau đó, các cuộc xung đột khu vực, xung đột sắc tộc và khủng bố đã xảy ra thường xuyên, và thế giới đang tìm kiếm một hình thái quan hệ quốc tế mới.

(1) Liên quan đến phần gạch chân 1, hãy chọn phương án thích hợp nhất sắp xếp các sự kiện A~D trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh theo thứ tự thời gian, từ ①~④ dưới đây.

• A: Chiến tranh Triều Tiên (朝鮮戦争) (Korean War)
• B: Khủng hoảng tên lửa Cuba (キューバ危機) (Cuban crisis)
• C: Thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (中華人民共和国の建国)
• D: Chiến tranh Việt Nam (ベトナム戦争) (Vietnam War)

• ① B → C → D → A
• ② B → D → A → C
• ③ C → A → B → D
• ④ C → B → D → A

(2) Liên quan đến phần gạch chân 2, hãy chọn nội dung sai trong Năm nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình (平和五原則) được tổng kết tại cuộc hội đàm giữa Nehru (Nehru) và Chu Ân Lai vào năm 1954, từ ①~④ sau đây.

• ① Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền (領土保全と主権の尊重)
• ② Bất bạo động, bất tuân dân sự (非暴力・不服従)
• ③ Không can thiệp vào công việc nội bộ (内政不干渉)
• ④ Cùng tồn tại hòa bình (平和的共存)

(3) Hãy chọn tên của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô đã tham dự cuộc hội đàm ở phần gạch chân 3, từ ①~④ sau đây.

• ① Gorbachev (ゴルバチョフ) (Mikhail Gorbachev)
• ② Stalin (スターリン) (Iosif Stalin)
• ③ Khrushchev (フルシチョフ) (Nikita Khrushchev)
• ④ Yeltsin (エリツィン) (Boris Nikolayevich Yeltsin)

Câu 32 Chọn một trong các lựa chọn từ ① đến ④ dưới đây, mô tả phù hợp nhất về các diễn biến trên thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai (World War II).

• Để đối phó với Học thuyết Truman (Truman Doctrine) của Mỹ, Liên Xô đã tổ chức Quốc tế Cộng sản (Comintern) làm trung tâm.
• Các quốc gia châu Phi lần lượt giành độc lập, năm 1960 được gọi là "Năm châu Phi".
• Hội nghị Á – Phi (Afro-Asian Conference) đã được tổ chức tại Indonesia (Indonesia) và Năm nguyên tắc chung sống hòa bình đã được công bố.
• Sau khi Liên Xô (USSR) tan rã, Cách mạng Đông Âu đã diễn ra tại các quốc gia Đông Âu (Eastern Europe) và các chế độ cộng sản đã sụp đổ.