Transgender (Transgender: người có giới tính tâm lý và giới tính sinh học khác nhau), người có xu hướng tính dục (性的指向) hoặc bản dạng giới (性自認) không xác định rõ (Questioning・Queer), v.v., những người được gọi là người thiểu số về giới tính (性的少数者) đang phải chịu sự vi phạm nhân quyền (人権侵害) và trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công thân thể (身体攻撃) ở nhiều nơi. Với thực tế này làm nền tảng, vào năm 2011, Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (国際連合人権理事会) đã thông qua (採択) "Nghị quyết (決議) về Nhân quyền (人権), Xu hướng tính dục (性的指向) và Bản dạng giới (性別自認)".

"Bình đẳng giới (Gender Equality)"

Giới (Gender) là sự khác biệt giới tính (性差) giữa nam và nữ (男女) được tạo ra trong xã hội (社会) và văn hóa (文化). Mục tiêu là hiện thực hóa bình đẳng giới (ジェンダー平等), nơi nam nữ (男女) có thể chia sẻ bình đẳng (平等) trách nhiệm (責任), quyền lợi (権利) và cơ hội (機会), cùng nhau quyết định mọi việc mà không phụ thuộc vào sự khác biệt giới tính (性差) này. "Bình đẳng giới (ジェンダー平等)", một trong 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs: Sustainable Development Goals) (☞p. 290) được Liên Hợp Quốc (国連) thông qua (採択) vào năm 2015, nhằm mục đích bình đẳng giữa nam và nữ (男女間), và việc hiện thực hóa (実現) điều này đang được yêu cầu trên toàn thế giới.
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), một quỹ phi lợi nhuận (非営利財団), hàng năm (毎年) công bố (公表) Chỉ số Khoảng cách giới (ジェンダー・ギャップ指数) để đo lường khoảng cách giới (男女格差) ở các quốc gia (各国) dựa trên 4 lĩnh vực (分野): kinh tế (経済), giáo dục (教育), sức khỏe (健康) và chính trị (政治). Chỉ số Khoảng cách giới (ジェンダー・ギャップ指数) của Nhật Bản (日本) năm 2023 là 125/146 quốc gia, ở mức thấp nhất trong số các nước phát triển (先進国).

Tại Iceland, vào năm 1980, nữ tổng thống (女性大統領) đầu tiên trên thế giới được bầu cử một cách dân chủ đã ra đời.
Ngoài ra, vào năm 2010, nước này đã đưa vào áp dụng (導入) chế độ hạn ngạch (クオータ制) (chế độ phân bổ), quy định rằng giám đốc điều hành doanh nghiệp (企業役員) và các ủy ban công cộng (公共の委員会) phải có ít nhất 40% thành viên là nữ giới (女性). Nhờ đó, không chỉ các doanh nghiệp (企業) mà gần một nửa (割近く) số nghị sĩ quốc hội (国会議員) cũng là nữ giới (女性). Vào năm 2018, luật (法律) đầu tiên trên thế giới được ban hành (制定) nhằm coi chênh lệch tiền lương giữa nam và nữ (男女の賃金格差) là bất hợp pháp (違法). Như vậy, tại Iceland, nhờ kết quả của việc thúc đẩy các nỗ lực hướng tới bình đẳng giới (ジェンダー平等), Chỉ số Khoảng cách giới (ジェンダーギャップ指数) đã giữ vị trí số 1 trong hơn 10 năm.

〔図表: ジェンダー・ギャップ指数〕

Vấn đề lương thực

Cung cầu lương thực trên thế giới

Nhìn chung trên toàn thế giới, lượng lương thực sản xuất đang gia tăng, và lượng ngũ cốc đủ để nuôi sống toàn bộ dân số thế giới đang được sản xuất. Mặc dù vậy, ở các nước đang phát triển, 12,9% dân số đang bị suy dinh dưỡng do thiếu lương thực. Theo báo cáo của các tổ chức Liên Hợp Quốc, số người phải chịu đựng thiếu dinh dưỡng và nạn đói (栄養不足や飢餓) vào năm 2022 ước tính khoảng 691 triệu đến 783 triệu người, tương đương khoảng 9% tổng dân số.

Mặt khác, ở các nước phát triển, mặc dù thu thập nhiều loại thực phẩm từ khắp nơi trên thế giới và có được lượng lớn lương thực đến mức được gọi là ăn uống quá độ (飽食), nhưng nhiều lương thực lại bị vứt bỏ mà không được tiêu thụ.

Lý do dẫn đến những vấn đề này bao gồm: ① Có sự khác biệt về lượng sản xuất và cung cấp lương thực giữa các khu vực, và một số khu vực không thể sản xuất đủ lương thực để đáp ứng nhu cầu dân số; ② Trong tổng lượng ngũ cốc sản xuất, phần được tiêu thụ làm thực phẩm chỉ dưới một nửa, và việc tiêu thụ cho các mục đích phi thực phẩm như thức ăn chăn nuôi và nhiên liệu sinh học (バイオ燃料) (tr. 50) đang có xu hướng tăng lên.

『Bản đồ nạn đói (ハンガーマップ)』

“Bản đồ nạn đói (ハンガーマップ)” là một bản đồ thế giới thể hiện tình hình nạn đói toàn cầu, trong đó tỷ lệ dân số thiếu dinh dưỡng của mỗi quốc gia được phân loại bằng 5 màu sắc khác nhau. Bản đồ này được tạo ra bởi Chương trình Lương thực Thế giới (世界食糧計画) (WFP), một tổ chức của Liên Hợp Quốc chuyên giải quyết vấn đề nạn đói, dựa trên số liệu thống kê của các tổ chức như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (国連食糧農業機関) (FAO).

Tại các quốc gia có tỷ lệ dân số đói nghèo cao nhất, hơn 35% tổng dân số đang trong tình trạng thiếu dinh dưỡng.

〔図表: 世界の飢餓状況(2021年)〕

Vấn đề lương thực ở các nước đang phát triển

Trong số các nước đang phát triển, có những quốc gia bị thiếu lương thực (食料不足) do sản lượng lương thực không theo kịp tốc độ tăng dân số, ngoài ra còn có những quốc gia mà sản lượng lương thực giảm sút do thiên tai như lũ lụt và hạn hán. Hơn nữa, nhiều quốc gia còn gặp tình trạng bất ổn chính trị như xung đột, nội chiến, khiến việc cung cấp lương thực ổn định trở nên khó khăn.

Ở những khu vực này, nhiều quốc gia có nền kinh tế độc canh (モノカルチャー経済) chuyên trồng một loại cây nông nghiệp để xuất khẩu (tr. 260), và các nỗ lực tăng cường sản xuất lương thực hiệu quả thường bị chậm trễ. Do đó, họ phụ thuộc vào nhập khẩu ngũ cốc từ nước ngoài theo yêu cầu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) (国連食糧農業機関（FAO）). Ngoài ra, do ưu tiên cây trồng xuất khẩu để thu ngoại tệ, nhu cầu lương thực trong nước không được đảm bảo, khiến các vấn đề lương thực như suy dinh dưỡng do thiếu lương thực (食料不足) và nạn đói (飢餓) trở nên trầm trọng.

Nhìn vào dân số đói theo khu vực, châu Á (アジア) chiếm phần lớn nhất, với hai phần ba tổng số trên toàn thế giới. Từ những năm 1960 đến 1970, ở Đông Nam Á và Nam Á, Cách mạng xanh (緑の革命) đã được thúc đẩy nhằm tăng sản lượng lương thực thông qua việc phát triển các loại ngũ cốc năng suất cao, cơ giới hóa quy mô lớn và sử dụng phân bón hóa học. Kết quả là, dân số đói (飢餓人口) đã giảm.

Ngoài ra, tỷ lệ dân số đói cao nhất theo khu vực là ở các quốc gia châu Phi nằm trong vùng Sahel (サヘル) ở rìa phía nam sa mạc Sahara, nơi cứ 4 người thì có 1 người bị suy dinh dưỡng. Ở khu vực này, sa mạc hóa (砂漠化) đang diễn ra do sự gia tăng dân số (tr. 269).

Vấn đề lương thực ở các nước phát triển

Ở các nước phát triển như các quốc gia thành viên EU và Hoa Kỳ, có nhiều trường hợp chính phủ mua các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu với một mức giá nhất định và thiết lập giá hỗ trợ (支持価格) để ngăn chặn giá giảm thấp hơn, từ đó tránh được sự sụt giảm giá do sản xuất dư thừa.

Ở các quốc gia có sản lượng nông nghiệp thấp như Nhật Bản, việc phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực (食料) từ nước ngoài là điều tất yếu, và tỷ lệ tự cung tự cấp lương thực (食料自給率) dễ bị giảm (tr. 80).

Tập trung vào các nước phát triển, khoảng một phần ba lượng lương thực (食料) được sản xuất trên thế giới, tương đương khoảng 1,3 tỷ tấn mỗi năm, đang bị vứt bỏ. Lượng này đủ để nuôi 2 tỷ người. Để giải quyết các vấn đề lương thực và môi trường toàn cầu, cần có những nỗ lực giảm thiểu lãng phí thực phẩm (食品ロス) như thức ăn thừa và vứt bỏ lương thực (食料の廃棄).

〔図表: 主な国の食料自給率の変化〕

(Tính theo calo)

(Theo tài liệu của Bộ Nông Lâm Thủy sản)

Vấn đề Tài nguyên và Năng lượng

Tài nguyên có hạn

Bước sang thế kỷ 20, lượng tiêu thụ tài nguyên năng lượng và tài nguyên nguyên liệu đã tăng lên nhanh chóng, nhưng việc sản xuất và tiêu thụ các tài nguyên này có sự khác biệt theo khu vực. Trong khi các nước đang phát triển chiếm phần lớn trong sản xuất nhiên liệu hóa thạch, thì các nước phát triển lại tiêu thụ nhiều hơn. Trữ lượng tài nguyên có hạn, người ta nói rằng dầu mỏ sẽ cạn kiệt trong khoảng 50 năm và than đá trong khoảng 110 năm.

Chủ nghĩa dân tộc tài nguyên (資源ナショナリズム)

Nhìn vào sự phân bố tài nguyên năng lượng và tài nguyên nguyên liệu, dầu thô được sản xuất nhiều ở Tây Á (Trung Đông). Các nước sản xuất dầu mỏ trước đây thường là các nước đang phát triển, không có kỹ thuật và vốn để khai thác tài nguyên dầu mỏ. Do đó, các tập đoàn lớn của các nước phát triển đã độc quyền từ khai thác đến bán dầu thô trên thế giới. Những tập đoàn này được gọi là Major (メジャー - các công ty dầu mỏ quốc tế), các nước sản xuất dầu mỏ chỉ nhận được một khoản phí nhượng quyền hạn chế (lợi nhuận mà các nước sản xuất dầu mỏ nhận được để đổi lấy việc cấp quyền khai thác dầu thô cho các Major, v.v.), phần lớn lợi nhuận thuộc về các nước phát triển.

Từ những năm 1960 trở đi, ở các nước đang phát triển, phong trào chủ nghĩa dân tộc tài nguyên (資源ナショナリズム) nhằm gắn kết tài nguyên của đất nước với sự tự chủ và phát triển kinh tế đã dâng cao. Các nước sản xuất dầu mỏ như Tây Á đã quốc hữu hóa các công ty dầu mỏ của Major, v.v., thiết lập quyền chủ động trong sản xuất. Năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC - 石油輸出国機構) được thành lập, nhân dịp Chiến tranh Trung Đông lần thứ tư năm 1973 (第4次中東戦争), đã cắt giảm xuất khẩu dầu thô và tăng giá dầu thô, gây ra Cuộc khủng hoảng dầu mỏ lần thứ nhất (オイル・ショック - 第1次石油危機), gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế thế giới.

〔図表: 原油の地域別埋蔵量(2020年末現在)〕

Năng lượng thay thế và năng lượng tái tạo

Nhiên liệu hóa thạch là tài nguyên không tái tạo, đối mặt với nguy cơ cạn kiệt trong thế kỷ 21, đồng thời cũng là nguyên nhân lớn gây ra sự nóng lên toàn cầu. Để thay thế các loại nhiên liệu hóa thạch này, phát điện hạt nhân (原子力発電) đã được nhiều quốc gia như Mỹ, Nga, Pháp, Nhật Bản, v.v. đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, phát điện hạt nhân tiềm ẩn các vấn đề về an toàn liên quan đến tai nạn như rò rỉ phóng xạ, và có nguy cơ plutonium là nhiên liệu hạt nhân bị chuyển đổi thành vũ khí hạt nhân. Tại Đức, sau sự kiện tai nạn nhà máy điện hạt nhân Fukushima (福島の原子力発電所事故) (tr. 77) xảy ra vào năm 2011, nước này đã quyết định bãi bỏ phát điện hạt nhân và đã ngừng hoạt động tất cả các nhà máy điện hạt nhân tính đến tháng 4 năm 2023.

Sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ, khi bước vào thập niên 1980, các nước phát triển ngày càng quan tâm đến việc tiết kiệm năng lượng. Đến thập niên 1990, việc chuyển đổi sang các loại năng lượng tái tạo (再生可能エネルギー) như năng lượng gió, địa nhiệt, mặt trời, v.v., vốn thân thiện với môi trường tự nhiên và không lo cạn kiệt tài nguyên, đã được thúc đẩy (tr. 50). Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, chẳng hạn như chi phí phát điện cao và công suất không ổn định.

③ Vấn đề môi trường (tr. 267 ~ 269)

Các vấn đề môi trường đa dạng

Các vấn đề môi trường phát sinh gắn liền với hoạt động của con người, do đó cách thức phát sinh của chúng có đặc điểm mang tính khu vực. Chẳng hạn, tại các khu vực đồng cỏ khô hạn, sa mạc hóa (砂漠化) diễn ra do chăn thả hoặc canh tác quá mức. Ở phía cuối gió của các khu công nghiệp, có thể thấy tác hại của mưa axit (酸性雨) do tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Ngoài ra, nếu cộng đồng địa phương làm thay đổi môi trường tự nhiên vượt quá khả năng tái tạo và tự làm sạch của tự nhiên, hoặc sử dụng và thải bỏ một lượng lớn các chất hóa học khó phân hủy như thuốc trừ sâu và chất thải, thì nhiều vấn đề môi trường khác nhau sẽ phát sinh như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, phá hủy hệ sinh thái và suy giảm đa dạng sinh học. Vấn đề môi trường toàn cầu là sự chồng chất của các phá hủy môi trường phát sinh ở các khu vực này, trở thành vấn đề quy mô toàn cầu. Theo nghĩa đó, sự nóng lên toàn cầu (地球温暖化) xảy ra do sự gia tăng lượng khí thải carbon dioxide (二酸化炭素), chính xác là một vấn đề quy mô toàn cầu gây ảnh hưởng lớn đến toàn bộ sinh vật trên Trái Đất.

Các nỗ lực đối phó với vấn đề môi trường

Đối với vấn đề môi trường toàn cầu, cần có những nỗ lực quốc tế vượt qua ranh giới khu vực và quốc gia. Để giải quyết, cần xem xét lại các hoạt động của con người là nguyên nhân và hướng tới phát triển bền vững (持続可能な開発) (tr. 270). Để làm được điều đó, không chỉ cần thúc đẩy hạn chế phát triển và trồng rừng, mà còn phải truyền bá tầm quan trọng của vấn đề môi trường đến mọi người trên thế giới thông qua giáo dục, v.v.

Hướng tới việc thực hiện một xã hội bền vững (持続可能な社会の実現)

Vấn đề môi trường (環境問題) là một thách thức toàn cầu (地球的課題) có liên quan lẫn nhau với các vấn đề tài nguyên (資源) – năng lượng, vấn đề đô thị (都市) – lương thực (食料) – dân số (人口問題), v.v. Giữa các nước phát triển (先進国) và các nước đang phát triển (発展途上国), có thể thấy sự đối lập về ý kiến (意見) và lợi ích (利害) xoay quanh môi trường (環境) và phát triển (開発). Tuy nhiên, vì tất cả mọi người và cả các thế hệ tương lai (将来の世代), chúng ta phải vượt qua những khác biệt về ý kiến để hợp tác, hướng tới việc thực hiện một xã hội lành mạnh và xã hội bền vững (持続可能な社会の実現) không chỉ về mặt môi trường (環境面) mà còn về mặt kinh tế (経済) và xã hội (社会面).

「Rachel Carson 『Mùa xuân im lặng (沈黙の春)』」

Rachel Carson (1907～64) là một nhà sinh vật biển (海洋生物学者) người Mỹ. Trong cuốn sách "Mùa xuân im lặng (沈黙の春)" được xuất bản (出版) năm 1962, bà đã lên tiếng về nguy cơ (危険性) của các hóa chất (化学物資) được sử dụng với số lượng lớn làm thuốc trừ sâu (農薬) bằng cách ví von rằng "ngay cả khi mùa xuân (春) đến cũng không nghe thấy tiếng chim (鳥) hót". Từ việc xuất bản cuốn sách này, sự quan tâm (関心) đến vấn đề môi trường (環境問題) đã tăng lên.

「Mục tiêu phát triển bền vững (持続可能な開発目標)（Sustainable Development Goals = SDGs）」

Tại Hội nghị thượng đỉnh Liên Hợp Quốc (国連) vào tháng 9 năm 2015, "Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững (持続可能な開発のための2030アジェンダ)" đã được thông qua (採択) làm mục tiêu (目標) phát triển (開発) dài hạn (長期的) từ năm 2015 đến năm 2030. Chương trình này bao gồm 17 mục tiêu (ゴール - 目標) và 169 mục tiêu cụ thể (ターゲット - 具体目標), cam kết "không bỏ lại ai phía sau (leave no one behind)" trên Trái Đất (地球上). Mục tiêu này mang tính phổ quát (ユニバーサル - 普遍的), không chỉ dành cho các nước đang phát triển (発展途上国) mà còn là điều mà chính các nước phát triển (先進国) phải nỗ lực thực hiện.

〔図表: Sustainable Development Goals〕

• 1. Xóa bỏ nghèo đói (貧困)
• 2. Xóa bỏ nạn đói (飢餓)
• 3. Sức khỏe (健康) và hạnh phúc (福祉) cho mọi người
• 4. Giáo dục chất lượng cao (質の高い教育) cho tất cả mọi người
• 5. Thực hiện bình đẳng giới (ジェンダー平等)
• 6. Nước sạch an toàn (安全な水) và nhà vệ sinh cho khắp thế giới
• 7. Năng lượng sạch và giá cả phải chăng cho mọi người
• 8. Việc làm tử tế (働きがい) và tăng trưởng kinh tế (経済成長)
• 9. Xây dựng nền tảng (基盤) cho công nghiệp (産業) và đổi mới công nghệ (技術革新)
• 10. Giảm bất bình đẳng (不平等) giữa người với người và giữa các quốc gia
• 11. Xây dựng các thành phố và cộng đồng bền vững (住み続けられるまちづくり)
• 12. Sản xuất có trách nhiệm (つくる責任), tiêu dùng có trách nhiệm (つかう責任)
• 13. Hành động cụ thể (具体的な対策) ứng phó với biến đổi khí hậu (気候変動)
• 14. Bảo tồn và sử dụng bền vững đại dương (海), biển và tài nguyên biển
• 15. Bảo vệ sự sống trên đất liền (陸)
• 16. Hòa bình (平和) và công lý (公正) cho tất cả mọi người
• 17. Hợp tác (パートナーシップ) để đạt được các mục tiêu (目標)

（Từ trang web của Trung tâm Thông tin Liên Hợp Quốc (国際連合広報センター)）