Transgender (Transgender: người có giới tính tâm lý và giới tính sinh học khác nhau), người có xu hướng tính dục (性的指向) hoặc bản dạng giới (性自認) không xác định rõ (Questioning・Queer), v.v., những người được gọi là người thiểu số về giới tính (性的少数者) đang phải chịu sự vi phạm nhân quyền (人権侵害) và trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công thân thể (身体攻撃) ở nhiều nơi. Với thực tế này làm nền tảng, vào năm 2011, Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (国際連合人権理事会) đã thông qua (採択) "Nghị quyết (決議) về Nhân quyền (人権), Xu hướng tính dục (性的指向) và Bản dạng giới (性別自認)".

"Bình đẳng giới (Gender Equality)"

Giới (Gender) là sự khác biệt giới tính (性差) giữa nam và nữ (男女) được tạo ra trong xã hội (社会) và văn hóa (文化). Mục tiêu là hiện thực hóa bình đẳng giới (ジェンダー平等), nơi nam nữ (男女) có thể chia sẻ bình đẳng (平等) trách nhiệm (責任), quyền lợi (権利) và cơ hội (機会), cùng nhau quyết định mọi việc mà không phụ thuộc vào sự khác biệt giới tính (性差) này. "Bình đẳng giới (ジェンダー平等)", một trong 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs: Sustainable Development Goals) (☞p. 290) được Liên Hợp Quốc (国連) thông qua (採択) vào năm 2015, nhằm mục đích bình đẳng giữa nam và nữ (男女間), và việc hiện thực hóa (実現) điều này đang được yêu cầu trên toàn thế giới.
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), một quỹ phi lợi nhuận (非営利財団), hàng năm (毎年) công bố (公表) Chỉ số Khoảng cách giới (ジェンダー・ギャップ指数) để đo lường khoảng cách giới (男女格差) ở các quốc gia (各国) dựa trên 4 lĩnh vực (分野): kinh tế (経済), giáo dục (教育), sức khỏe (健康) và chính trị (政治). Chỉ số Khoảng cách giới (ジェンダー・ギャップ指数) của Nhật Bản (日本) năm 2023 là 125/146 quốc gia, ở mức thấp nhất trong số các nước phát triển (先進国).

Tại Iceland, vào năm 1980, nữ tổng thống (女性大統領) đầu tiên trên thế giới được bầu cử một cách dân chủ đã ra đời.
Ngoài ra, vào năm 2010, nước này đã đưa vào áp dụng (導入) chế độ hạn ngạch (クオータ制) (chế độ phân bổ), quy định rằng giám đốc điều hành doanh nghiệp (企業役員) và các ủy ban công cộng (公共の委員会) phải có ít nhất 40% thành viên là nữ giới (女性). Nhờ đó, không chỉ các doanh nghiệp (企業) mà gần một nửa (割近く) số nghị sĩ quốc hội (国会議員) cũng là nữ giới (女性). Vào năm 2018, luật (法律) đầu tiên trên thế giới được ban hành (制定) nhằm coi chênh lệch tiền lương giữa nam và nữ (男女の賃金格差) là bất hợp pháp (違法). Như vậy, tại Iceland, nhờ kết quả của việc thúc đẩy các nỗ lực hướng tới bình đẳng giới (ジェンダー平等), Chỉ số Khoảng cách giới (ジェンダーギャップ指数) đã giữ vị trí số 1 trong hơn 10 năm.

〔図表: ジェンダー・ギャップ指数〕

Vấn đề lương thực

Cung cầu lương thực trên thế giới

Nhìn chung trên toàn thế giới, lượng lương thực sản xuất đang gia tăng, và lượng ngũ cốc đủ để nuôi sống toàn bộ dân số thế giới đang được sản xuất. Mặc dù vậy, ở các nước đang phát triển, 12,9% dân số đang bị suy dinh dưỡng do thiếu lương thực. Theo báo cáo của các tổ chức Liên Hợp Quốc, số người phải chịu đựng thiếu dinh dưỡng và nạn đói (栄養不足や飢餓) vào năm 2022 ước tính khoảng 691 triệu đến 783 triệu người, tương đương khoảng 9% tổng dân số.

Mặt khác, ở các nước phát triển, mặc dù thu thập nhiều loại thực phẩm từ khắp nơi trên thế giới và có được lượng lớn lương thực đến mức được gọi là ăn uống quá độ (飽食), nhưng nhiều lương thực lại bị vứt bỏ mà không được tiêu thụ.

Lý do dẫn đến những vấn đề này bao gồm: ① Có sự khác biệt về lượng sản xuất và cung cấp lương thực giữa các khu vực, và một số khu vực không thể sản xuất đủ lương thực để đáp ứng nhu cầu dân số; ② Trong tổng lượng ngũ cốc sản xuất, phần được tiêu thụ làm thực phẩm chỉ dưới một nửa, và việc tiêu thụ cho các mục đích phi thực phẩm như thức ăn chăn nuôi và nhiên liệu sinh học (バイオ燃料) (tr. 50) đang có xu hướng tăng lên.

『Bản đồ nạn đói (ハンガーマップ)』

“Bản đồ nạn đói (ハンガーマップ)” là một bản đồ thế giới thể hiện tình hình nạn đói toàn cầu, trong đó tỷ lệ dân số thiếu dinh dưỡng của mỗi quốc gia được phân loại bằng 5 màu sắc khác nhau. Bản đồ này được tạo ra bởi Chương trình Lương thực Thế giới (世界食糧計画) (WFP), một tổ chức của Liên Hợp Quốc chuyên giải quyết vấn đề nạn đói, dựa trên số liệu thống kê của các tổ chức như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (国連食糧農業機関) (FAO).

Tại các quốc gia có tỷ lệ dân số đói nghèo cao nhất, hơn 35% tổng dân số đang trong tình trạng thiếu dinh dưỡng.

〔図表: 世界の飢餓状況(2021年)〕

Vấn đề lương thực ở các nước đang phát triển

Trong số các nước đang phát triển, có những quốc gia bị thiếu lương thực (食料不足) do sản lượng lương thực không theo kịp tốc độ tăng dân số, ngoài ra còn có những quốc gia mà sản lượng lương thực giảm sút do thiên tai như lũ lụt và hạn hán. Hơn nữa, nhiều quốc gia còn gặp tình trạng bất ổn chính trị như xung đột, nội chiến, khiến việc cung cấp lương thực ổn định trở nên khó khăn.

Ở những khu vực này, nhiều quốc gia có nền kinh tế độc canh (モノカルチャー経済) chuyên trồng một loại cây nông nghiệp để xuất khẩu (tr. 260), và các nỗ lực tăng cường sản xuất lương thực hiệu quả thường bị chậm trễ. Do đó, họ phụ thuộc vào nhập khẩu ngũ cốc từ nước ngoài theo yêu cầu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) (国連食糧農業機関（FAO）). Ngoài ra, do ưu tiên cây trồng xuất khẩu để thu ngoại tệ, nhu cầu lương thực trong nước không được đảm bảo, khiến các vấn đề lương thực như suy dinh dưỡng do thiếu lương thực (食料不足) và nạn đói (飢餓) trở nên trầm trọng.

Nhìn vào dân số đói theo khu vực, châu Á (アジア) chiếm phần lớn nhất, với hai phần ba tổng số trên toàn thế giới. Từ những năm 1960 đến 1970, ở Đông Nam Á và Nam Á, Cách mạng xanh (緑の革命) đã được thúc đẩy nhằm tăng sản lượng lương thực thông qua việc phát triển các loại ngũ cốc năng suất cao, cơ giới hóa quy mô lớn và sử dụng phân bón hóa học. Kết quả là, dân số đói (飢餓人口) đã giảm.

Ngoài ra, tỷ lệ dân số đói cao nhất theo khu vực là ở các quốc gia châu Phi nằm trong vùng Sahel (サヘル) ở rìa phía nam sa mạc Sahara, nơi cứ 4 người thì có 1 người bị suy dinh dưỡng. Ở khu vực này, sa mạc hóa (砂漠化) đang diễn ra do sự gia tăng dân số (tr. 269).

Vấn đề lương thực ở các nước phát triển

Ở các nước phát triển như các quốc gia thành viên EU và Hoa Kỳ, có nhiều trường hợp chính phủ mua các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu với một mức giá nhất định và thiết lập giá hỗ trợ (支持価格) để ngăn chặn giá giảm thấp hơn, từ đó tránh được sự sụt giảm giá do sản xuất dư thừa.

Ở các quốc gia có sản lượng nông nghiệp thấp như Nhật Bản, việc phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực (食料) từ nước ngoài là điều tất yếu, và tỷ lệ tự cung tự cấp lương thực (食料自給率) dễ bị giảm (tr. 80).

Tập trung vào các nước phát triển, khoảng một phần ba lượng lương thực (食料) được sản xuất trên thế giới, tương đương khoảng 1,3 tỷ tấn mỗi năm, đang bị vứt bỏ. Lượng này đủ để nuôi 2 tỷ người. Để giải quyết các vấn đề lương thực và môi trường toàn cầu, cần có những nỗ lực giảm thiểu lãng phí thực phẩm (食品ロス) như thức ăn thừa và vứt bỏ lương thực (食料の廃棄).

〔図表: 主な国の食料自給率の変化〕

(Tính theo calo)

(Theo tài liệu của Bộ Nông Lâm Thủy sản)

Vấn đề Tài nguyên và Năng lượng

Tài nguyên có hạn

Bước sang thế kỷ 20, lượng tiêu thụ tài nguyên năng lượng và tài nguyên nguyên liệu đã tăng lên nhanh chóng, nhưng việc sản xuất và tiêu thụ các tài nguyên này có sự khác biệt theo khu vực. Trong khi các nước đang phát triển chiếm phần lớn trong sản xuất nhiên liệu hóa thạch, thì các nước phát triển lại tiêu thụ nhiều hơn. Trữ lượng tài nguyên có hạn, người ta nói rằng dầu mỏ sẽ cạn kiệt trong khoảng 50 năm và than đá trong khoảng 110 năm.

Chủ nghĩa dân tộc tài nguyên (資源ナショナリズム)

Nhìn vào sự phân bố tài nguyên năng lượng và tài nguyên nguyên liệu, dầu thô được sản xuất nhiều ở Tây Á (Trung Đông). Các nước sản xuất dầu mỏ trước đây thường là các nước đang phát triển, không có kỹ thuật và vốn để khai thác tài nguyên dầu mỏ. Do đó, các tập đoàn lớn của các nước phát triển đã độc quyền từ khai thác đến bán dầu thô trên thế giới. Những tập đoàn này được gọi là Major (メジャー - các công ty dầu mỏ quốc tế), các nước sản xuất dầu mỏ chỉ nhận được một khoản phí nhượng quyền hạn chế (lợi nhuận mà các nước sản xuất dầu mỏ nhận được để đổi lấy việc cấp quyền khai thác dầu thô cho các Major, v.v.), phần lớn lợi nhuận thuộc về các nước phát triển.

Từ những năm 1960 trở đi, ở các nước đang phát triển, phong trào chủ nghĩa dân tộc tài nguyên (資源ナショナリズム) nhằm gắn kết tài nguyên của đất nước với sự tự chủ và phát triển kinh tế đã dâng cao. Các nước sản xuất dầu mỏ như Tây Á đã quốc hữu hóa các công ty dầu mỏ của Major, v.v., thiết lập quyền chủ động trong sản xuất. Năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC - 石油輸出国機構) được thành lập, nhân dịp Chiến tranh Trung Đông lần thứ tư năm 1973 (第4次中東戦争), đã cắt giảm xuất khẩu dầu thô và tăng giá dầu thô, gây ra Cuộc khủng hoảng dầu mỏ lần thứ nhất (オイル・ショック - 第1次石油危機), gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế thế giới.

〔図表: 原油の地域別埋蔵量(2020年末現在)〕

Năng lượng thay thế và năng lượng tái tạo

Nhiên liệu hóa thạch là tài nguyên không tái tạo, đối mặt với nguy cơ cạn kiệt trong thế kỷ 21, đồng thời cũng là nguyên nhân lớn gây ra sự nóng lên toàn cầu. Để thay thế các loại nhiên liệu hóa thạch này, phát điện hạt nhân (原子力発電) đã được nhiều quốc gia như Mỹ, Nga, Pháp, Nhật Bản, v.v. đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, phát điện hạt nhân tiềm ẩn các vấn đề về an toàn liên quan đến tai nạn như rò rỉ phóng xạ, và có nguy cơ plutonium là nhiên liệu hạt nhân bị chuyển đổi thành vũ khí hạt nhân. Tại Đức, sau sự kiện tai nạn nhà máy điện hạt nhân Fukushima (福島の原子力発電所事故) (tr. 77) xảy ra vào năm 2011, nước này đã quyết định bãi bỏ phát điện hạt nhân và đã ngừng hoạt động tất cả các nhà máy điện hạt nhân tính đến tháng 4 năm 2023.

Sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ, khi bước vào thập niên 1980, các nước phát triển ngày càng quan tâm đến việc tiết kiệm năng lượng. Đến thập niên 1990, việc chuyển đổi sang các loại năng lượng tái tạo (再生可能エネルギー) như năng lượng gió, địa nhiệt, mặt trời, v.v., vốn thân thiện với môi trường tự nhiên và không lo cạn kiệt tài nguyên, đã được thúc đẩy (tr. 50). Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, chẳng hạn như chi phí phát điện cao và công suất không ổn định.

③ Vấn đề môi trường (tr. 267 ~ 269)

Các vấn đề môi trường đa dạng

Các vấn đề môi trường phát sinh gắn liền với hoạt động của con người, do đó cách thức phát sinh của chúng có đặc điểm mang tính khu vực. Chẳng hạn, tại các khu vực đồng cỏ khô hạn, sa mạc hóa (砂漠化) diễn ra do chăn thả hoặc canh tác quá mức. Ở phía cuối gió của các khu công nghiệp, có thể thấy tác hại của mưa axit (酸性雨) do tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Ngoài ra, nếu cộng đồng địa phương làm thay đổi môi trường tự nhiên vượt quá khả năng tái tạo và tự làm sạch của tự nhiên, hoặc sử dụng và thải bỏ một lượng lớn các chất hóa học khó phân hủy như thuốc trừ sâu và chất thải, thì nhiều vấn đề môi trường khác nhau sẽ phát sinh như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, phá hủy hệ sinh thái và suy giảm đa dạng sinh học. Vấn đề môi trường toàn cầu là sự chồng chất của các phá hủy môi trường phát sinh ở các khu vực này, trở thành vấn đề quy mô toàn cầu. Theo nghĩa đó, sự nóng lên toàn cầu (地球温暖化) xảy ra do sự gia tăng lượng khí thải carbon dioxide (二酸化炭素), chính xác là một vấn đề quy mô toàn cầu gây ảnh hưởng lớn đến toàn bộ sinh vật trên Trái Đất.

Các nỗ lực đối phó với vấn đề môi trường

Đối với vấn đề môi trường toàn cầu, cần có những nỗ lực quốc tế vượt qua ranh giới khu vực và quốc gia. Để giải quyết, cần xem xét lại các hoạt động của con người là nguyên nhân và hướng tới phát triển bền vững (持続可能な開発) (tr. 270). Để làm được điều đó, không chỉ cần thúc đẩy hạn chế phát triển và trồng rừng, mà còn phải truyền bá tầm quan trọng của vấn đề môi trường đến mọi người trên thế giới thông qua giáo dục, v.v.

Hướng tới việc thực hiện một xã hội bền vững (持続可能な社会の実現)

Vấn đề môi trường (環境問題) là một thách thức toàn cầu (地球的課題) có liên quan lẫn nhau với các vấn đề tài nguyên (資源) – năng lượng, vấn đề đô thị (都市) – lương thực (食料) – dân số (人口問題), v.v. Giữa các nước phát triển (先進国) và các nước đang phát triển (発展途上国), có thể thấy sự đối lập về ý kiến (意見) và lợi ích (利害) xoay quanh môi trường (環境) và phát triển (開発). Tuy nhiên, vì tất cả mọi người và cả các thế hệ tương lai (将来の世代), chúng ta phải vượt qua những khác biệt về ý kiến để hợp tác, hướng tới việc thực hiện một xã hội lành mạnh và xã hội bền vững (持続可能な社会の実現) không chỉ về mặt môi trường (環境面) mà còn về mặt kinh tế (経済) và xã hội (社会面).

「Rachel Carson 『Mùa xuân im lặng (沈黙の春)』」

Rachel Carson (1907～64) là một nhà sinh vật biển (海洋生物学者) người Mỹ. Trong cuốn sách "Mùa xuân im lặng (沈黙の春)" được xuất bản (出版) năm 1962, bà đã lên tiếng về nguy cơ (危険性) của các hóa chất (化学物資) được sử dụng với số lượng lớn làm thuốc trừ sâu (農薬) bằng cách ví von rằng "ngay cả khi mùa xuân (春) đến cũng không nghe thấy tiếng chim (鳥) hót". Từ việc xuất bản cuốn sách này, sự quan tâm (関心) đến vấn đề môi trường (環境問題) đã tăng lên.

「Mục tiêu phát triển bền vững (持続可能な開発目標)（Sustainable Development Goals = SDGs）」

Tại Hội nghị thượng đỉnh Liên Hợp Quốc (国連) vào tháng 9 năm 2015, "Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững (持続可能な開発のための2030アジェンダ)" đã được thông qua (採択) làm mục tiêu (目標) phát triển (開発) dài hạn (長期的) từ năm 2015 đến năm 2030. Chương trình này bao gồm 17 mục tiêu (ゴール - 目標) và 169 mục tiêu cụ thể (ターゲット - 具体目標), cam kết "không bỏ lại ai phía sau (leave no one behind)" trên Trái Đất (地球上). Mục tiêu này mang tính phổ quát (ユニバーサル - 普遍的), không chỉ dành cho các nước đang phát triển (発展途上国) mà còn là điều mà chính các nước phát triển (先進国) phải nỗ lực thực hiện.

〔図表: Sustainable Development Goals〕

• 1. Xóa bỏ nghèo đói (貧困)
• 2. Xóa bỏ nạn đói (飢餓)
• 3. Sức khỏe (健康) và hạnh phúc (福祉) cho mọi người
• 4. Giáo dục chất lượng cao (質の高い教育) cho tất cả mọi người
• 5. Thực hiện bình đẳng giới (ジェンダー平等)
• 6. Nước sạch an toàn (安全な水) và nhà vệ sinh cho khắp thế giới
• 7. Năng lượng sạch và giá cả phải chăng cho mọi người
• 8. Việc làm tử tế (働きがい) và tăng trưởng kinh tế (経済成長)
• 9. Xây dựng nền tảng (基盤) cho công nghiệp (産業) và đổi mới công nghệ (技術革新)
• 10. Giảm bất bình đẳng (不平等) giữa người với người và giữa các quốc gia
• 11. Xây dựng các thành phố và cộng đồng bền vững (住み続けられるまちづくり)
• 12. Sản xuất có trách nhiệm (つくる責任), tiêu dùng có trách nhiệm (つかう責任)
• 13. Hành động cụ thể (具体的な対策) ứng phó với biến đổi khí hậu (気候変動)
• 14. Bảo tồn và sử dụng bền vững đại dương (海), biển và tài nguyên biển
• 15. Bảo vệ sự sống trên đất liền (陸)
• 16. Hòa bình (平和) và công lý (公正) cho tất cả mọi người
• 17. Hợp tác (パートナーシップ) để đạt được các mục tiêu (目標)

（Từ trang web của Trung tâm Thông tin Liên Hợp Quốc (国際連合広報センター)）

い

• Ngân sách chung (一般会計)……………………169
• Sự chênh lệch giá trị phiếu bầu (一票の格差)……………………245
• Vĩ độ (緯度)……………………12
• Itō Hirobumi (伊藤博文)……………………110, 221, 236
• Sáng kiến (イニシアティブ)……………………232, 233
• Lập pháp ủy quyền (委任立法)……………………240
• Người Inuit (イヌイット)……………………60, 265
• Inukai Tsuyoshi (犬養毅)……………………236
• Chủ nghĩa đa văn hóa (異文化主義)……………………281
• Người nhập cư (移民)……………………56
• Lao động nhập cư (移民労働者)……………………58
• Chiến tranh Iraq (イラク戦争)……………………133
• Chiến tranh Iran-Iraq (イラン・イラク戦争)……………………133
• Cách mạng Iran (イラン革命)……………………132, 133, 186
• Internet (インターネット)……………………54, 87
• Người Indian (インディアン)……………………104, 265
• Người Indio (インディオ)……………………35, 60, 265
• Ấn Độ (インド)……………………38, 120
• Ngữ hệ Ấn-Âu (インド・ヨーロッパ語族)……………………64
• Chiến tranh Đông Dương (インドシナ戦争)……………………128
• Liên bang Đông Dương (インドシナ連邦)……………………107
• Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (インド太平洋経済枠組み)……………………209
• Đế quốc Ấn Độ (インド帝国)……………………100, 106
• Indonesia (インドネシア)……………………38, 129
• Liên bang Ấn Độ (インド連邦)……………………129
• Vấn đề nội thành (インナーシティー問題)……………………59
• Lạm phát (インフレーション)……………………159, 160, 161

う

• Hòa ước Westphalia (ウェストファリア条約)……………………248
• Hiệp ước Versailles (ヴェルサイユ条約)……………………117, 249
• Hệ thống Versailles (ヴェルサイユ体制)……………………117
• Walpole (ウォルポール)……………………90
• Ukraine (ウクライナ)……………………134
• Uval (ウバーレ)……………………23
• Ngữ hệ Ural (ウラル語族)……………………64
• Nghiệp vụ bán (売りオペレーション)……………………166
• Vòng đàm phán Uruguay (ウルグアイ・ラウンド)……………………204
• Đại hội Vienna (ウィーン会議)……………………94, 97
• Nghị định thư Vienna (ウィーン議定書)……………………97
• Công ước Vienna (ウィーン条約)……………………269
• Hệ thống Vienna (ウィーン体制)……………………97, 98
• Nữ hoàng Victoria (ヴィクトリア女王)……………………100, 106
• William III (ウィリアム3世)……………………90
• Wilson (ウィルソン)……………………117, 249
• Wilhelm I (ヴィルヘルム1世)……………………101

え

• Ảnh vệ tinh (衛星画像)……………………16
• Quốc gia trung lập vĩnh viễn (永世中立国)……………………32, 97
• Hiện tượng hóa lỏng đất (液状化現象)……………………68
• Ecumene (エクメーネ)……………………55
• Ai Cập (エジプト)……………………41
• Cửa sông (エスチュアリ)……………………22
• Sắc tộc (エスニシティ)……………………264
• Nhóm sắc tộc (エスニック・グループ)……………………264
• Chủ nghĩa vị chủng (エスノセントリズム)……………………281
• Ethiopia (エチオピア)……………………41
• Edward Coke (エドワード・コーク)……………………215
• Emanuele II (エマヌエーレ2世)……………………101
• Luật cứu trợ người nghèo Elizabeth (エリザベス救貧法)……………………279
• Jerusalem (エルサレム)……………………131
• Hiện tượng El Niño (エルニーニョ現象)……………………25
• Biến động tỷ giá hối đoái Yên (円為替相場の推移)……………………201
• Ngư nghiệp ven bờ (沿岸漁業)……………………83
• Yên tăng giá (円高)……………………200
• Suy thoái do Yên tăng giá (円高不況)……………………187
• Yên giảm giá (円安)……………………200
• Ngư nghiệp biển xa (遠洋漁業)……………………83

お

• Cú sốc dầu mỏ (オイル・ショック)……………………131, 186, 288
• Thuyết thần quyền của vua (王権神授説)……………………90
• Ủy ban châu Âu (欧州委員会)……………………206
• Tòa án Công lý châu Âu (欧州司法裁判所)……………………206
• Hội đồng châu Âu (欧州理事会)……………………206
• Phục hồi chế độ quân chủ (王政復古)……………………90
• Chính phủ lớn (大きな政府)……………………141, 143, 213, 240
• Ōkuma Shigenobu (大隈重信)……………………236
• Australia (オーストラリア)……………………39, 281
• Đế quốc Áo-Hung (オーストラリア・ハンガリー帝国)……………………102
• Nghiệp vụ thị trường mở (オープン・マーケット・オペレーション)……………………166
• Khối khí Ogasawara (小笠原気団)……………………78
• Ngư nghiệp ngoài khơi (沖合漁業)……………………83
• Vấn đề căn cứ quân sự ở Okinawa (沖縄の基地問題)……………………135
• Hiệp định trả lại Okinawa (沖縄返還協定)……………………135
• Hiệu ứng lấn át (押しのけ効果)……………………174
• Đế quốc Ottoman (Thổ Nhĩ Kỳ) (オスマン帝国（トルコ）)……………………99, 102, 120
• Suy giảm tầng ôzôn (オゾン層の破壊)……………………269
• Hội nghị Liên bang Ottawa (オタワ連邦会議)……………………121
• Obama (オバマ)……………………263
• Hà Lan (オランダ)……………………32
• Đông Ấn Hà Lan (オランダ領東インド)……………………107
• Ô liu (オリーブ)……………………29
• Nhà nước Tự do Orange (オレンジ自由国)……………………108
• Khí nhà kính (温室効果ガス)……………………267
• Suối nước nóng (温泉)……………………70
• Ôn đới (温帯)……………………27
• Khí hậu ôn đới (温帯気候)……………………29
• Khí hậu cận nhiệt đới ẩm (温暖湿潤気候)……………………27, 29
• Khí hậu ôn hòa mùa đông ít mưa (温暖冬季少雨気候)……………………27
• Chế độ Thanh tra viên (オンブズマン制度)……………………240

か

• Chế độ đẳng cấp (カースト制)……………………66
• Ghana (ガーナ)……………………41
• Karst (カール)……………………23
• Nghiệp vụ mua (買いオペレーション)……………………166
• Chính sách cải cách và mở cửa (改革開放政策)……………………142
• Dự trữ ngoại hối (外貨準備)……………………198

• 『Quốc phú luận』(『Sự giàu có của các quốc gia』) - 143
• Chế độ lương hưu toàn dân (国民皆年金) - 279
• Bảo hiểm y tế toàn dân (国民皆保険) - 279
• Quốc hội (国民議会) - 93
• Đảng Công nhân Đức Quốc gia Xã hội chủ nghĩa (国民社会主義ドイツ労働者党) - 122
• Chủ quyền nhân dân (国民主権) - 215, 222
• Sản phẩm quốc dân ròng (国民純生産) - 157
• Thu nhập quốc dân (国民所得) - 157
• Kế hoạch tăng gấp đôi thu nhập quốc dân (国民所得倍増計画) - 183
• Thẩm tra quốc dân (国民審査) - 224
• Tổng chi tiêu quốc dân (国民総支出) - 157
• Tổng thu nhập quốc dân (国民総所得) - 32, 157, 255
• Tổng sản phẩm quốc dân (国民総生産) - 156
• Trưng cầu dân ý (国民投票) - 221, 224
• Ba nghĩa vụ lớn của công dân (国民の三大義務) - 222
• Tỷ lệ gánh nặng quốc dân (国民負担率) - 280
• Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (国連開発計画) - 251
• Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (国連海洋法条約) - 212
• Hội nghị Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển (国連環境開発会議) - 270
• Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (国連環境計画) - 270
• Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (国連教育科学文化機関) - 251
• Quân đội Liên Hợp Quốc (国連軍) - 253
• Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (国連児童基金) - 251
• Ban Thư ký Liên Hợp Quốc (国連事務局) - 250
• Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (国連食糧農業機関) - 251, 269, 287
• Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (国連総会) - 250
• Hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc tại Somalia (国連ソマリア PKO) - 254
• Chủ nghĩa lấy Liên Hợp Quốc làm trung tâm (国連中心主義) - 250
• Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn (国連難民高等弁務官事務所) - 251, 266
• Hội nghị Liên Hợp Quốc về Môi trường Con người (国連人間環境会議) - 269
• Hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc (国連平和維持活動) - 226, 253
• Lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc (国連平和維持軍) - 253
• Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (国連貿易開発会議) - 251, 261
• Hệ thống năm 1955 (55年体制) - 237
• Luật Bảo vệ thông tin cá nhân (個人情報保護法) - 225

• Costa Rica - 35
• Lạm phát do chi phí đẩy (コスト・プッシュ・インフレ) - 161
• Hệ thống hộ tống (護送船団方式) - 167
• Ngữ hệ (語族) - 63
• Tỉnh tự trị Kosovo (コソヴォ自治州) - 264
• Xung đột Kosovo (コソヴォ紛争) - 264
• Năm chỉ thị cải cách lớn (五大改革指令) - 134
• Năm ngân hàng lớn (五大銀行) - 179
• Quốc gia (国家) - 212
• Quốc hội (国会) - 228
• Cơ cấu Quốc hội (国会の仕組み) - 228
• Ủy ban An toàn Công cộng Quốc gia (国家公安委員会) - 241
• Ba yếu tố của quốc gia (国家の三要素) - 212
• Quyền yêu cầu bồi thường nhà nước (国家賠償請求権) - 224
• Nội chiến Quốc-Cộng (国共内戦) - 128
• Tổ chức Bác sĩ không biên giới (国境なき医師団) - 257
• Khoản chi từ ngân sách nhà nước (国庫支出金) - 234
• Chế độ tỷ giá hối đoái cố định (固定相場制) - 184, 200
• Kinh tế học cổ điển (古典派経済学) - 143
• 『Đám đông cô đơn』(『孤独な群衆』) - 274
• Chủ nghĩa không can thiệp (事なかれ主義) - 275
• Công ước về Quyền trẻ em (子どもの権利条約) - 216
• Quyền tự vệ cá nhân (個別的自衛権) - 226, 248
• Chủ nghĩa thương mại (コマーシャリズム) - 246
• Quốc tế Cộng sản (コミンテルン) - 119
• Cominform (コミンフォルム) - 126
• Lúa mì (小麦) - 61
• Gạo (米) - 61
• 『Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ』(『雇用・利子および貨幣の一般理論』) - 143
• Chủ nghĩa biệt lập (孤立主義) - 119
• Gorbachev - 132, 142
• Tập đoàn đa ngành (コングロマリット) - 155
• Phương thức đồng thuận (コンセンサス方式) - 204
• Tập đoàn (コンツェルン) - 155
• Tàu container (コンテナ貨物船) - 52
• Sóng Kondratiev (コンドラチェフの波) - 159
• Tuân thủ (コンプライアンス) - 149

Sa

• Cán cân dịch vụ (サービス収支) - 198
• Chế độ bỏ phiếu ở nước ngoài (在外投票制度) - 244
• Xoáy thuận (サイクロン) - 25
• Tuyên bố tái vũ trang (再軍備宣言) - 122
• Nguyên tắc pháp chế hình sự (罪刑法定主義) - 223
• Tòa án Tối cao (最高裁判所) - 230, 231
• Bảo đảm quyền tài sản (財産権の保障) - 223
• Chi tiêu (歳出) - 169
• Tái thẩm (再審) - 231
• Năng lượng tái tạo (再生可能エネルギー) - 50, 289
• Chính sách tài khóa (財政政策) - 168
• Sự cứng nhắc của tài chính (財政の硬直化) - 174
• Cơ chế ổn định tự động của tài chính (財政の自動安定化装置) - 169
• Luật Lương tối thiểu (最低賃金法) - 194
• Thu nhập (歳入) - 169
• Giải thể Zaibatsu (財閥解体) - 181
• Chế độ hội thẩm nhân dân (裁判員制度) - 231
• Độc lập của thẩm phán (裁判官の独立) - 230
• Bảo đảm địa vị của thẩm phán (裁判官の身分保障) - 230
• Tòa án (裁判所) - 230
• Thẩm quyền của tòa án (裁判所の権限) - 231
• Các loại tòa án (裁判所の種類) - 231
• Quyền được xét xử (裁判を受ける権利) - 224
• Quyền nhận lương (歳費(給与)を受ける権利) - 229
• Bộ Tài chính (財務省) - 241
• Ả Rập Xê Út - 38
• Cồn cát (砂丘) - 76
• Mũi cát (砂嘴) - 22
• Bãi cát ngầm (砂州) - 22
• Sadat - 131
• Chủ nghĩa Thatcher (サッチャリズム) - 141, 187, 213
• Satō Eisaku - 238
• Sa mạc hóa (砂漠化) - 269, 287, 289
• Công ước chống sa mạc hóa (砂漠化防止条約) - 269
• Khí hậu sa mạc (砂漠気候) - 27
• Savanna - 26, 29
• Khí hậu Savanna (サバナ気候) - 26, 29

• Phúc lợi xã hội (社会福祉)………………280
• Bảo hiểm xã hội (社会保険)………………280
• An sinh xã hội (社会保障)………………279
• Chi phí liên quan đến an sinh xã hội (社会保障関係費)………………169
• Trợ cấp an sinh xã hội (社会保障給付)………………168
• Khoai tây (các loại khoai) (ジャガイモ（イモ類るい）)………………61
• Trái phiếu công ty (社債)………………146
• Nội các đối lập (シャドー・キャビネット)………………219
• Charles X (シャルル 10 世せい)………………99
• Rừng rậm (ジャングル)………………29
• Chu Ân Lai (周恩来)………………130
• Cách mạng Tháng Mười (十月革命)………………116
• "Trốn thoát khỏi tự do" (『自由じゆうからの逃走とうそう』)………………274
• Chúng Nghị viện (衆議院)………………228
• Quyền ưu tiên của Chúng Nghị viện (衆議院しゅうぎいんの優越ゆうえつ)………………228
• Cạnh tranh tự do (自由競争)………………140
• Quyền tự do (自由権)………………222
• 13 thuộc địa (13 植民地)………………91
• Chủ nghĩa trọng thương (重商主義)………………143
• Chế độ làm việc trọn đời (終身雇用制)………………194
• Tòa án tối cao (終審裁判所)………………231
• Chủ nghĩa tư bản điều chỉnh (修正資本主義)………………141
• Hệ thống an ninh tập thể (集団安全保障体制)………………127
• Phương thức an ninh tập thể (集団安全保障方式)………………248
• Quyền tự vệ tập thể (集団的自衛権)………………226, 248
• Đảng Tự do (自由党)………………100
• Chủ nghĩa trọng nông (重農主義)………………143
• Thương mại tự do (自由貿易)………………143, 197
• Hiệp định thương mại tự do (自由貿易協定)………………204, 207
• Chủ nghĩa tự do kinh tế (自由放任主義)………………141, 143
• Phong trào Dân quyền Tự do (自由民権運動)………………110
• Tự trị của cư dân (住民自治)………………232
• Đảng Dân chủ Tự do (自由民主党)………………237
• Trưng cầu dân ý của cư dân (住民投票)………………232
• Sáng kiến của cư dân (住民発案)………………232
• Nông nghiệp thâm canh (集約的農業)………………80
• 14 điểm hòa bình (十四カ条じゅうよんかじょうの平和原則へいわげんそく)………………117, 249
• Khu định cư (集落)………………58
• Chu kỳ Juglar (ジュグラーの波なみ)………………159
• Quốc gia có chủ quyền (主権国家)………………248
• Hội nghị thượng đỉnh Geneva 4 cường quốc (ジュネーヴ 4 巨頭会議きょとうかいぎ)………………128
• Hiệp định đình chiến Geneva (ジュネーヴ休戦協定)………………128
• Quy luật cầu (Demand) (需要じゅよう（Demand）の法則ほうそく)………………150
• Lạm phát do cầu kéo (需要じゅようインフレ)………………161
• Đường cầu (需要曲線)………………150
• Sự dịch chuyển đường cầu (需要曲線じゅようきょくせんのシフト)………………152
• Hội nghị thượng đỉnh các nước lớn (主要国首脳会議)………………186
• Độ co giãn của cầu theo giá (需要じゅようの価格弾力性かかくたんりょくせい)………………153
• Luật cơ bản về thúc đẩy hình thành xã hội tái chế (循環型社会形成推進基本法)………………272
• Schumpeter (シュンペーター)………………144
• Kỳ họp thường lệ (常会)………………228
• Công ước về quyền của người khuyết tật (障害者権利条約)………………216, 284
• Phân biệt đối xử với người khuyết tật (障害者差別)………………284
• Tưởng Giới Thạch (蔣介石)………………128
• Chủ nghĩa thương mại (商業主義)………………246
• Nhà nước tiêu cực (消極国家)………………213
• Đầu tư chứng khoán (証券投資)………………198
• Tỷ lệ sinh thấp, tỷ lệ tử thấp (少産少死)………………57
• Giảm tỷ lệ sinh (少子化)………………56
• Ngành công nghiệp tiết kiệm tài nguyên và năng lượng (省資源しょうしげん・省エネルギー型がた産業さんぎょう)………………186
• Giảm tỷ lệ sinh và già hóa dân số (少子高齢化)………………276
• Xã hội có tỷ lệ sinh thấp (少子社会)………………277
• Chế độ bầu cử đơn thành viên (小選挙区制)………………243
• Chế độ bầu cử kết hợp đơn thành viên và đại diện tỷ lệ (小選挙区比例代表並立制)………………228
• Quyền hình ảnh (肖像権)………………225
• Địa hình nhỏ (小地形)………………21
• Chế độ Thiên hoàng tượng trưng (象徴天皇制)………………222
• Chủ nghĩa Tiểu Đức (小ドイツ主義)………………101
• Ủy ban thường trực (常任委員会)………………228
• Hang động đá vôi (鍾乳洞)………………23
• Thành viên thường trực Hội đồng Bảo an (常任理事国)………………250
• Cách mạng tiêu dùng (消費革命)………………184, 185
• Luật cơ bản về người tiêu dùng (消費者基本法)………………192
• Luật hợp đồng tiêu dùng (消費者契約法)………………192
• Cục Người tiêu dùng (消費者庁)………………192, 241
• Bốn quyền của người tiêu dùng (消費者しょうひしゃの 4 つの権利けんり)………………192
• Chỉ số giá tiêu dùng (消費者物価指数)………………161
• Bảo vệ người tiêu dùng (消費者保護)………………192
• Vấn đề người tiêu dùng (消費者問題)………………192
• Thuế tiêu dùng (消費税)………………170
• Khoảng cách thông tin (情報格差)………………275
• Luật công khai thông tin (情報公開法)………………225
• Xã hội thông tin (情報社会)………………275
• Thao túng thông tin (情報操作)………………246
• Năng lực chọn lọc thông tin (情報選択能力)………………246
• Bất đối xứng thông tin (情報じょうほうの非対称性ひたいしょうせい)………………154
• Sửa đổi hiệp ước (条約改正)………………112
• Phê chuẩn hiệp ước (条約じょうやくの承認しょうにん)………………228
• Đại khủng hoảng Showa (昭和恐慌)………………180
• Chính sách khuyến khích công nghiệp và sản xuất (殖産興業政策)………………110, 177
• Thảm thực vật (植生)………………29
• Luật tái chế thực phẩm (食品リサイクル法)………………272
• Tỷ lệ tự cung tự cấp lương thực (食料自給率)………………80, 287
• Vấn đề lương thực (食糧問題)………………56
• Mùa xuân của các dân tộc (諸国民しょこくみんの春はる)………………100
• Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (女子差別撤廃条約)………………195, 216, 284
• Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động theo độ tuổi của phụ nữ (女性じょせいの年齢別労働力率ねんれいべつろうどうりょくりつ)………………195
• Chức năng tái phân phối thu nhập (所得再分配機能)………………168
• Thuế thu nhập (所得税)………………170
• Tỷ lệ thu nhập được nắm bắt (所得捕捉率)………………171
• Tách biệt quyền sở hữu (vốn) và quản lý (所有しょゆう（資本しほん）と経営けいえいの分離ぶんり)………………148
• Johnson (ジョンソン)………………105
• John Hay (ジョン・ヘイ)………………109
• Cao nguyên Shirasu (シラス台地だいち)………………76
• Thung lũng Silicon (シリコンバレー)………………34
• Quyền được biết (知る権利)………………225
• Gió Sirocco (シロッコ)………………24
• Hiệp ước START mới (新 STARTスタート)………………259
• Năng lượng mới (新エネルギー)………………50
• Cách mạng Tân Hợi (辛亥革命)………………111
• Hướng dẫn mới (新ガイドライン)………………226

ま

• Kế hoạch Marshall (マーシャル・プラン) 126
• Hiệp ước Maastricht (マーストリヒト条約) 206
• Chính sách lãi suất âm (マイナス金利政策) 167, 189
• Tăng trưởng âm (マイナス成長) 160, 186

み

• Micronesia (ミクロネシア) 39
• Trận chiến Midway (ミッドウェー海戦) 124
• Cách mạng xanh (緑の革命) 287
• Chiến tranh Nam Phi (Boer) (南アフリカ(プール)戦争) 108
• Cộng hòa Nam Phi (南アフリカ共和国) 41
• Liên bang Nam Phi (南アフリカ連邦) 108
• Chí tuyến Nam (南回帰線) 12
• Công ty Đường sắt Mãn Châu phía Nam (Mantetsu) (南満州鉄道株式会社(満鉄)) 112
• Miyazawa Kiichi (宮沢喜一) 239
• Tổ chức phi lợi nhuận tư nhân (民間非営利組織) 257
• Xét xử dân sự (民事裁判) 231
• Đảng Dân chủ Tự do (民主自由党) 237
• Chính trị dân chủ (民主政治) 214
• Đảng Dân chủ (Thời Showa) (民主党(昭和)) 237
• Đảng Dân chủ (Thời Heisei) (民主党(平成)) 237
• Dân tộc (民族) 262

む

• Trách nhiệm vô hạn (無限責任) 146
• Mustafa Kemal (ムスタファ・ケマル) 120
• Chiến dịch tàu ngầm không giới hạn (無制限潜水艦作戦) 115
• Mussolini (ムッソリーニ) 119
• Murayama Tomiichi (村山富市) 239

め

• Mary II (メアリ2世) 90
• Duy tân Minh Trị (明治維新) 110
• Hiến pháp Minh Trị (明治憲法) 110, 221
• GDP danh nghĩa (名目GDP) 160
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế danh nghĩa (名目経済成長率) 160
• Cách mạng Vinh quang (名誉革命) 90
• Megalopolis (Siêu đô thị) (メガロポリス(巨帯都市)) 58
• Mexico (メキシコ) 35
• Major (メジャー) 288
• Mestizo (メスチソ) 35
• Meseta (メセタ) 32
• Mecenat (メセナ) 149
• Metternich (メッテルニヒ) 97
• Năng lực đọc hiểu truyền thông (メディア・リテラシー) 246
• Metropolis (Đô thị lớn) (メトロポリス(巨大都市)) 58
• Melanesia (メラネシア) 39
• Phép chiếu Mercator (メルカトル図法) 16
• Menshevik (メンシェヴィキ) 116
• Quyền miễn trừ (免責特権) 229

も

• Mao Trạch Đông (毛沢東) 128
• Cơ giới hóa giao thông (モータリゼーション) 52, 87
• Chuyển đổi phương thức vận tải (モーダルシフト化) 52
• Quyền giữ im lặng (黙秘権) 223
• Công ty mẹ (持株会社) 155, 181

• Pháp quyền (法の支配) 215
• "Tinh thần pháp luật" (『法の精神』) 215
• Bình đẳng trước pháp luật (法の下の平等) 223
• Bộ Tư pháp (法務省) 241
• Quyết định dự luật (法律案の議決) 228
• Hồ Chí Minh (ホー・チ・ミン) 128
• Phi biên giới hóa (ボーダーレス化) 281
• Hiệp ước Portsmouth (ポーツマス条約) 112
• Đạo luật Homestead (ホームステッド法) 105
• Cuộc xâm lược Ba Lan (của Đức) (ポーランド侵攻(ドイツ)) 124
• Horn (ホーン) 23
• Hàng hóa bổ sung (補完財) 152
• Sự biến Bắc Thanh (北清事変) 111
• Ném bom miền Bắc (北爆) 129
• Tuyên bố Bogor (ボゴール宣言) 207
• Bảo hộ mậu dịch (保護貿易) 143, 197
• Chính sách bảo hộ mậu dịch (保護貿易政策) 102
• Hợp nhất bảo thủ (保守合同) 237
• Đảng Bảo thủ (保守党) 100, 219
• Sự kiện Tiệc trà Boston (ボストン茶会事件) 91
• Chính sách tài khóa bù đắp (補整的財政政策) 168
• Hosokawa Morihiro (細川護熙) 237, 239
• Mỏ dầu Biển Bắc (北海油田) 31, 32
• Tuyên bố Potsdam (ポツダム宣言) 125
• Hobbes (ホッブズ) 214
• Khomeini (ホメイニ) 131, 133
• Polje (ポリエ) 23
• Phối hợp chính sách (ポリシー・ミックス) 168
• Bolshevik (ボリシェヴィキ) 116
• Polynesia (ポリネシア) 39
• Polder (ポルダー) 32
• Kinh tuyến gốc (本初子午線) 12
• Poncho (ポンチョ) 60

• Nội các MacDonald (マクドナルド内閣) 119
• Độ lớn (động đất) (マグニチュード) 68
• Magma (マグマ) 70
• Truyền thông đại chúng (マス・コミュニケーション) 275
• Phương tiện truyền thông đại chúng (マス・メディア) 246, 275
• MacArthur (マッカーサー) 134
• Chủ nghĩa McCarthy (マッカーシズム) 127
• Max Weber (マックス・ヴェーバー) 274
• Mazzini (マッツィーニ) 101
• Công trường thủ công (マニュファクチュア) 176
• Cung tiền (マネーストック) 167
• Chủ nghĩa tiền tệ (マネタリズム) 143
• Marx (マルクス) 142, 144
• Malthus (マルサス) 143
• Hội nghị Malta (マルタ会談) 132
• Malaysia (マレーシア) 38
• Mãn Châu (満州) 111
• Mãn Châu Quốc (満州国) 122
• Sự biến Mãn Châu (満州事変) 122, 180

• Quyền tự quyết dân tộc (民族自決) 117
• Nhóm dân tộc (民族集団) 264
• Xung đột sắc tộc (民族紛争) 263
• Vấn đề dân tộc (民族問題) 263

や

• Kinh tế độc canh (モノカルチャー経済)
• Maldives (モルディブ)
• Moren (モレーン)
• Sự kiện Maroc (モロッコ事件)
• Tuyên bố Mở cửa (門戸開放宣言)
• Gió mùa (モンスーン)
• Montesquieu (モンテスキュー)
• Nghị định thư Montreal (モントリオール議定書)
• Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ (文部科学省)
• Monroe (モンロー)
• Tuyên bố Monroe (モンロー宣言)

や

• Nhà nước gác đêm (夜警国家)
• Suy giảm các loài sinh vật hoang dã (野生生物種の減少)
• Hội nghị Yalta (ヤルタ会談)

ゆ

• Trách nhiệm hữu hạn (有限責任)
• Cầu hiệu dụng (有効需要)
• Thung lũng hình chữ U (U字谷)
• Euro (ユーロ)
• Tan băng (雪解け)
• Do Thái giáo (ユダヤ教)
• Cuộc đàn áp người Do Thái (ユダヤ人迫害)

よ

• Ngành nuôi trồng thủy sản (養殖業)
• Trận Yorktown (ヨークタウンの戦い)
• Cộng đồng châu Âu (ヨーロッパ共同体)
• Cộng đồng Kinh tế châu Âu (ヨーロッパ経済共同体)
• Cộng đồng Năng lượng Nguyên tử châu Âu (ヨーロッパ原子力共同体)
• Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (ヨーロッパ自由貿易連合)
• Cộng đồng Than Thép châu Âu (ヨーロッパ石炭鉄鋼共同体)
• Ngân hàng Trung ương châu Âu (ヨーロッパ中央銀行)
• Liên minh châu Âu (ヨーロッパ連合)
• Nghiệp vụ tiền gửi (預金業務)
• Dự trữ bắt buộc (tiền gửi) (預金準備金)
• Tỷ lệ dự trữ bắt buộc (tiền gửi) (預金準備率)
• Thao tác tỷ lệ dự trữ bắt buộc (tiền gửi) (預金準備率操作)
• Tiền gửi (預金通貨)
• Ngân sách (予算)
• Quyết định ngân sách (予算の議決)
• Quyền ưu tiên thảo luận ngân sách (予算(の)先議権)
• Yoshida Shigeru (吉田茂)
• Dư luận (世論)
• Thao túng dư luận (世論操作)
• Hiệp ước Bốn cường quốc (四カ国条約)
• Bốn bệnh ô nhiễm lớn (四大公害病)
• Bốn tập đoàn tài phiệt lớn (四大財閥)

ら

• Lafayette (ラ・ファイエット)
• Rhineland (ラインラント)
• Chiếm đóng Rhineland (ラインラント進駐)
• Vòng (ラウンド)
• Đầm phá (ラグーン)
• Phong trào Luddite (ラダイト運動)
• Lassalle (ラッサール)
• Độc lập của các quốc gia Mỹ Latinh (ラテンアメリカ諸国の独立)
• Hiện tượng La Niña (ラニーニャ現象)
• Công ước Ramsar (ラムサール条約)

り

• Bờ biển Rias (リアス海岸)
• Riesman (リースマン)
• Khủng hoảng Lehman (リーマン・ショック)
• 『Leviathan』 (リヴァイアサン)
• Di chúc sống (リヴィング・ウィル)
• Tuyên bố Rio (リオ宣言)
• Ricardo (リカード)
• Cồn cát nối liền đất liền (陸繫砂州)
• Đảo nối liền đất liền (陸繫島)
• Giao thông đường bộ (陸上交通)
• Bán cầu đất liền (陸半球)
• Thu hồi (リコール)
• Theo đuổi lợi nhuận (利潤追求)
• Bờ biển nâng lên (離水海岸)
• List (リスト)
• Hiệp ước Lisbon (リスボン条約)
• Hội đồng Lập pháp (立法議会)
• Nhà nước lập pháp (立法国家)
• Liberia (リベリア)
• Vương quốc Ryukyu (琉球王国)
• Sự kiện Liễu Điều Hồ (柳条湖事件)
• Hội nghị lưỡng viện (両院協議会)
• Lãnh hải (領海)
• Lãnh thổ trên không (lãnh không) (領空)
• Quyền tài phán lãnh sự (領事裁判権)
• Chính sách nới lỏng định lượng (量的緩和政策)
• Lãnh thổ (領土)
• Bán đảo Liêu Đông (遼東半島)
• Vận tải hành khách (旅客輸送)
• Lincoln (リンカン)
• Phiên họp bất thường (臨時会)
• Quốc hội bất thường (臨時国会)

る

• Louis Napoleon (ルイ・ナポレオン)
• Louis Philippe (ルイ・フィリップ)
• Louis XVI (ルイ16世)
• Louis XVIII (ルイ18世)
• Louisiana (ルイジアナ)
• Thuế lũy tiến (累進課税)
• (Chế độ) Thuế lũy tiến (累進課税(制度))
• Thỏa thuận Louvre (ルーブル合意)
• Vùng công nghiệp Ruhr (ルール工業地帯)
• Chiếm đóng Ruhr (ルール占領)
• Luxembourg (ルクセンブルク)
• Rousseau (ルソー)
• Chính sách Hướng Đông (ルック・イースト政策)
• Xung đột sắc tộc ở Rwanda (ルワンダの民族対立)

れ

• Kim loại hiếm (レアメタル)

(3) Về phần gạch chân 3, Úc đã bắt đầu áp dụng chủ nghĩa đa văn hóa (多文化主義) thông qua sự thay đổi chính sách nhập cư (移民政策) vào những năm 1970. Do sự thay đổi chính sách này, người nhập cư (移民) từ khu vực nào đã tăng nhanh chóng? Hãy chọn một đáp án đúng nhất từ ①~④ dưới đây.

• ① Châu Á (Asia)
• ② Châu Phi (Africa)
• ③ Đông Âu (Eastern Europe)
• ④ Nam Mỹ (South America)

(Năm 2003 - Lần 2)

Câu 8 Hãy chọn giải thích thích hợp nhất cho phần gạch chân trong đoạn văn sau từ ①~④ dưới đây.

Tại Nhật Bản, Luật cấy ghép nội tạng (臓器移植法 - Organ Transplant Law) đã được ban hành vào năm 1997, và chỉ trong trường hợp cấy ghép nội tạng (臓器移植), chết não (脳死) mới được công nhận là cái chết của một người. Tuy nhiên, do quan niệm truyền thống về sự sống và cái chết (死生観) đã ăn sâu vào người Nhật, hiện trạng là có ít người mong muốn hiến tạng (臓器提供).

• ① Coi cơ thể (身体) là vật chất.
• ② Coi cơ thể (身体) và tinh thần (精神) là những thứ không thể tách rời.
• ③ Coi cơ thể (身体) quan trọng hơn tinh thần (精神).
• ④ Coi cơ thể (身体) là thứ thiêng liêng (神聖) được ban tặng bởi thần linh.

(Năm 2003 - Lần 2)

Câu 9 Hiến pháp Nhật Bản (日本国憲法) quy định như thế nào về bình đẳng giới (両性の平等)? Hãy chọn đáp án thích hợp nhất từ ①~④ dưới đây.

• ① Hôn nhân (婚姻) chỉ được thiết lập dựa trên sự đồng thuận (合意) của cả hai giới (両性).
• ② Quyền bầu cử (選挙権) được quy định là nam giới từ 18 tuổi trở lên, nữ giới từ đủ 20 tuổi trở lên.
• ③ Tất cả các trường công lập (公立の学校) phải là trường nam nữ học chung (男女共学).
• ④ Số lượng tuyển dụng công chức nhà nước (国家公務員) phải gần như bằng nhau giữa nam và nữ (男女同数).

(Năm 2003 - Lần 1)