• ① Quyền được sống (生存権)･･･Tất cả công dân có quyền được hưởng "cuộc sống tối thiểu lành mạnh và văn hóa".
• ② Quyền được giáo dục (教育を受ける権利)･･･Tất cả công dân được đảm bảo cơ hội tiếp cận giáo dục.
  • ▶ Giáo dục bắt buộc (義務教育) (9 năm) có thể được tiếp nhận miễn phí.
• ③ Quyền lao động cơ bản (労働基本権)
  • ▶ Quyền làm việc (勤労権)･･･Nhà nước có nghĩa vụ đảm bảo cơ hội làm việc cho công dân.
  • ▶ Ba quyền lao động cơ bản (労働三権)………Người lao động được đảm bảo quyền đoàn kết (団結権), quyền thương lượng tập thể (団体交渉権) và quyền hành động tập thể (団体行動権) (quyền đình công - 争議権).

(p. 193)。

Quyền tham chính (参政権)

Quyền tham chính (参政権) là quyền công dân tham gia vào chính trị. Công dân có quyền bầu cử và bãi nhiệm (buộc thôi chức) các lãnh đạo quốc gia, địa phương, nghị sĩ, v.v. thông qua bầu cử. Ngoài ra, như một quyền tham chính mang tính dân chủ trực tiếp, có quy định về kiểm phiếu tín nhiệm thẩm phán Tòa án Tối cao (国民審査) để quyết định xem thẩm phán Tòa án Tối cao có đủ tư cách hay không, trưng cầu dân ý (国民投票) để sửa đổi hiến pháp (tr. 221), và trưng cầu ý dân địa phương (住民投票) để quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương bằng phiếu bầu của người dân. Tuy nhiên, quyền tham chính không được công nhận đối với người nước ngoài không có quốc tịch Nhật Bản.

"Quyền tham chính của người nước ngoài ở các quốc gia"

Khoảng 40 quốc gia, chủ yếu ở châu Âu, công nhận quyền tham chính của người nước ngoài. Các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) cấp quyền bầu cử và ứng cử ở cấp địa phương cho công dân của nhau. New Zealand cấp quyền bầu cử quốc gia và địa phương cho thường trú nhân. Hàn Quốc cấp quyền bầu cử địa phương cho người nước ngoài đã có tư cách thường trú và sinh sống trên 3 năm.

(△ là công nhận một phần)

"Các quốc gia quy định bỏ phiếu là nghĩa vụ"

Trên thế giới có những quốc gia quy định việc bỏ phiếu trong bầu cử là nghĩa vụ. Ở Úc, Singapore, Bỉ, v.v., có những hình phạt nghiêm khắc như buộc những người không bỏ phiếu phải nộp phạt.

Quyền yêu cầu (請求権)

Quyền yêu cầu (請求権) là quyền yêu cầu nhà nước bồi thường hoặc cứu trợ khi quyền con người cơ bản bị xâm phạm. Các quyền này bao gồm: ① Quyền kiến nghị (請願権) để yêu cầu nhà nước hoặc các cơ quan công quyền địa phương ban hành, sửa đổi hoặc bãi bỏ luật; ② Quyền yêu cầu bồi thường nhà nước (国家賠償請求権) khi có hành vi bất hợp pháp của công chức; ③ Quyền được xét xử; và ④ Quyền yêu cầu bồi thường hình sự (刑事補償請求権) khi được tuyên vô tội tại tòa án. Quyền yêu cầu cũng được công nhận đối với người nước ngoài.

4 Vấn đề dân tộc (民族問題)

① Vấn đề chủng tộc (人種問題) và dân tộc (民族問題)

Chủng tộc (人種) là được phân loại dựa trên các đặc điểm ngoại hình như màu da, chiều cao, hình dạng đầu, tóc, màu mắt, và được chia thành 3 nhóm lớn: chủng tộc da trắng (白色人種 - Caucasoid), chủng tộc da vàng (黄色人種 - Mongoloid), chủng tộc da đen (黒色人種 - Negroid). Dân tộc (民族) là một nhóm người có chung văn hóa như ngôn ngữ, tập quán xã hội, tôn giáo.

Cho đến nay, ở nhiều nơi trên thế giới, xung đột chủng tộc (人種対立) và xung đột dân tộc (民族対立) đã liên tục xảy ra và trở thành vấn đề lớn. Đặc biệt, xung đột dân tộc (民族対立) có thể khiến xung đột tôn giáo (宗教紛争) và ngôn ngữ (言語紛争) trở nên nghiêm trọng, thậm chí phát triển thành phong trào ly khai (分離運動) và độc lập (独立運動). Ngoài ra, xung đột dân tộc (民族紛争) cũng tạo ra nhiều người tị nạn (難民) (tr. 265) và đôi khi phát triển thành vấn đề quốc tế.

Vấn đề phân biệt chủng tộc (人種差別問題)

Vấn đề phân biệt chủng tộc (人種差別問題) là một vấn đề xã hội liên quan đến việc phân biệt đối xử với các nhóm người có đặc điểm thể chất khác nhau. Ví dụ điển hình là vấn đề phân biệt đối xử với người da đen (黒人差別問題).

• Hoa Kỳ có cấu trúc chủng tộc (人種) và dân tộc (民族) phức tạp, được gọi là "salad bowl" của các chủng tộc (人種のサラダボウル). Trong đó, người da trắng gốc châu Âu chiếm khoảng 60%, người Mỹ gốc Phi (người da đen - 黒人), là con cháu của những người bị đưa đến từ châu Phi làm nô lệ vào thế kỷ 17-18, cũng chiếm hơn 10% và sống tập trung nhiều ở các bang miền Nam. Ngoài ra, những năm gần đây, số lượng người nhập cư từ Mexico và các nước khác tăng lên, người gốc Tây Ban Nha (ヒスパニック - Hispanic) và người gốc Mỹ Latinh (ラテン系 - Latino) cũng trở nên đông đảo. Tại Hoa Kỳ, sự phân biệt đối xử của người da trắng đối với người da đen đã trở thành một vấn đề xã hội nghiêm trọng.
• Năm 1863, Tổng thống Lincoln đã ban hành Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ (奴隷解放宣言) (tr. 105), giải phóng nô lệ da đen, nhưng sau đó sự phân biệt đối xử vẫn tiếp diễn. Năm 1955, sự kiện tẩy chay xe buýt ở bang Alabama, miền Nam, đã châm ngòi cho Phong trào Dân quyền (公民権運動) (phong trào phản đối phân biệt đối xử với người da đen). Người đứng đầu phong trào, Mục sư King, đã chủ trương bất bạo động (非暴力主義), và phong trào đã đạt đỉnh cao với cuộc tuần hành lớn ở Washington năm 1963. Và năm sau đó, Đạo luật Dân quyền (公民権法) đã được ban hành, chấm dứt sự phân biệt đối xử về mặt pháp lý.

▲Tỷ lệ dân số theo dân tộc ở Hợp chủng quốc Hoa Kỳ
（総務省統計局『世界の統計2023』より）

có liên quan. Trong những năm gần đây, người Indian (p. 104) và người Inuit ở Bắc Mỹ đã bắt đầu được gọi là First Nations (ネイティブ・アメリカン). Ngoài ra, khi xem xét các vấn đề của người bản địa như thổ dân Úc (アボリジニ) và người Ainu (アイヌ) của Nhật Bản, bản sắc dân tộc (エスニシティ) cũng mang ý nghĩa quan trọng.

Dân tộc Ainu (アイヌ民族)

Ainu (アイヌ) là một từ trong tiếng Ainu (アイヌ語) có nghĩa là "con người". Trước đây, người Ainu (アイヌ) sinh sống chủ yếu ở Hokkaido và các vùng phía bắc Honshu, sử dụng tiếng Ainu (アイヌ語) là ngôn ngữ chung không có chữ viết. Sau đó, họ bắt đầu sinh sống chủ yếu ở Hokkaido, phía nam Sakhalin và quần đảo Kuril. Ngay cả ngày nay, ở Hokkaido vẫn còn nhiều địa danh tiếng Ainu (アイヌ語) như "~nai (có nghĩa là sông nhỏ)" và "~betsu (có nghĩa là sông lớn)".

Tuy nhiên, vào thời Minh Trị (明治時代), chính phủ đã thực hiện chính sách đồng hóa người Ainu (アイヌ) ở Hokkaido vào người Nhật, ban hành Luật Bảo hộ Thổ dân Hokkaido (北海道旧土人保護法) vào năm 1899, phủ nhận sinh kế và văn hóa truyền thống của người Ainu (アイヌ), và cố định hóa sự phân biệt đối xử. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Luật Xúc tiến Văn hóa Ainu (アイヌ文化振興法) được ban hành vào năm 1997, và đến năm 2019, người Ainu (アイヌ) đã được công nhận hợp pháp là dân tộc bản địa theo Luật Thúc đẩy Chính sách Ainu (アイヌ施策推進法) (p. 73・284).

③ Vấn đề người di cư và người tị nạn (移民・難民問題)

Người di cư (移民)

Người di cư (移民) là thuật ngữ chỉ bất kỳ người nào tự nguyện (自発的) rời khỏi nơi cư trú ban đầu để vượt qua biên giới quốc gia, hoặc di chuyển trong một quốc gia. Phần lớn người di cư (移民) vì lý do công việc, gia đình hoặc học tập, nhưng cũng có trường hợp do xung đột, đàn áp hoặc thiên tai (紛争・迫害や災害).

Sự gia tăng của những người di cư (移民) này gây ra nhiều vấn đề khác nhau cho xã hội tiếp nhận. Ở châu Âu, do lượng lớn người nhập cư bất hợp pháp từ khu vực Trung Đông và châu Phi đổ vào, các phong trào phản đối đã nổ ra ở nhiều nơi. Tại Mỹ, người nhập cư bất hợp pháp vượt biên từ Mexico đang trở thành một vấn đề lớn.

Người tị nạn (難民)

Người tị nạn (難民) là những người bị chính phủ đàn áp do khác biệt về chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch hoặc quan điểm chính trị, hoặc phải di tản sang nước khác do chiến tranh vũ trang, v.v. (không bao gồm người tị nạn kinh tế do hoàn cảnh kinh tế như nghèo đói). Theo khu vực, Nam Sudan (南スーダン) ở châu Phi chiếm nhiều nhất với khoảng 40%, tiếp theo là người di cư từ các khu vực châu Á và châu Đại Dương như Syria (シリア), Afghanistan (アフガニスタン), Iraq (イラク), Myanmar (ミャンマー) chiếm khoảng 30%. Ngoài ra, do cuộc xâm lược Ukraine (ウクライナ侵攻) của Nga (p.134), số người di tản trong nước ở Ukraine đang gia tăng.